Anasayfa / 5. SINIF

5. Sınıf İşlev Temelli Dil Yapıları Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe dersi İşlev Temelli Dil Yapıları konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. Benzerlik işlevli, karşılaştırma işlevli ve özetleme işlevli dil yapıları ile bu yapılarda kullanılan sözcük ve ifadeler örnek cümlelerle açıklanmıştır.

5. sınıf Türkçe dersi İşlev Temelli Dil Yapıları konusunu; benzerlik, karşılaştırma ve özetleme işlevli dil yapıları başlıkları altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.

🗺️ KAVRAM HARİTASI

İŞLEV TEMELLİ DİL YAPILARI

🔵 Benzerlik İşlevli

🟢 Karşılaştırma İşlevli

🟠 Özetleme İşlevli

Benzerlik Kuran Sözcükler

İki varlık arasında benzerlik ilgisi kurar

Örn.: gibi, sanki, âdeta, tıpkı, aynı

Karşılaştırma Yapan Sözcükler

Farkları ve üstünlükleri ortaya koyar

Örn.: daha, en, kadar, -den az, -den çok

Özetleme Yapan Sözcükler

Anlatılanları toparlar

Örn.: kısacası, özetle, uzun lafın kısası

1. Benzerlik İşlevli Dil Yapıları

Aralarında ilgi bulunan iki varlık arasında benzerlik ilgisi kuran sözcüklere benzerlik işlevli dil yapıları denir.

“gibi, sanki, âdeta, tıpkı, aynı” en çok kullanılan benzerlik sözcükleridir.

Örnekler:

  • Kardeşimin gülüşü tıpkı annemin gülüşüne benziyor.

  • Bulutların arasından süzülen ışık, sanki yeryüzüne inen bir merdivendi.

  • Fırtınada sallanan ağaçlar âdeta dans ediyordu.

  • Kedimizin tüyleri kadife gibi yumuşacık.

  • Bu yılki gösteri de aynı geçen yılki gibi coşkuluydu.

2. Karşılaştırma İşlevli Dil Yapıları

İki veya daha fazla varlık, kavram, durum ya da kişi arasındaki farkları, üstünlükleri veya benzerlik derecelerini ortaya koyan ifadelere karşılaştırma işlevli dil yapıları denir.

“daha, en, kadar, ama, fakat, -den az, -den çok” en çok kullanılan karşılaştırma sözcükleridir.

Örnekler:

  • Bu yokuş, dün tırmandığımız yoldan çok daha dikti.

  • Kardeşim henüz benim kadar uzun değil.

  • Sınıfın en düzenli defteri Ahmet’inki seçildi.

  • Bu kitap kalın ama öbüründen kolay okunuyor.

  • Bu yıl geçen yıldan daha az yağmur yağdı.

💡 Bilgilendirme

Benzerlik yapılarında iki varlığın ortak yönü öne çıkar (“kadife gibi yumuşak”). Karşılaştırma yapılarında ise varlıklardan hangisinin daha fazla ya da daha az olduğu belirtilir (“dünkü yoldan daha dik”).

3. Özetleme İşlevli Dil Yapıları

Bir konuşmanın, metnin ya da düşüncenin sonuna gelindiğini, anlatılanların derlenip toparlanacağını bildiren ifadelere özetleme işlevli dil yapıları denir.

“özetle, kısacası, yani, uzun lafın kısası, sonuç olarak, özet olarak” en çok kullanılan özetleme ifadeleridir.

Örnekler:

  • Kardeşim odasını topladı, çiçekleri suladı, sofrayı kurdu uzun lafın kısası annemin bütün işlerini o bitirdi.

  • Konuşmacı, kitap okumanın faydalarını tek tek sıraladı özet olarak her gün biraz kitap okumamızı tavsiye etti.

  • Anahtarını kaybetti, otobüsü kaçırdı, yağmurda ıslandı kısacası çok kötü bir gün geçirdi.

🔎 İpucu

Özetleme ifadelerinden sonra gelen bölüm, kendinden önce anlatılanların kısa bir toplamıdır. Bu yüzden paragraf sorularında ana düşünce çoğu zaman bu ifadelerden sonra gelir.

Benzerlik ilgisiyle yapılan benzetme sanatını öğrenmek için 5. sınıf söz sanatları konu anlatımına da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

5. sınıf işlev temelli dil yapıları konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; benzerlik işlevli, karşılaştırma işlevli ve özetleme işlevli dil yapıları olmak üzere üç başlıktan oluşur. Her başlıkta en çok kullanılan sözcükler ve örnek cümleler verilmiştir.

Benzerlik ile karşılaştırma işlevli yapılar arasındaki fark nedir?

Benzerlik yapılarında iki varlığın ortak yönü öne çıkarılır: “kadife gibi yumuşak”. Karşılaştırma yapılarında ise varlıklardan hangisinin daha fazla ya da daha az olduğu belirtilir: “dünkü yoldan daha dik”.

Özetleme ifadeleri paragraf sorularında neden önemlidir?

“Kısacası, özetle, sonuç olarak” gibi ifadelerden sonra gelen bölüm, önce anlatılanların kısa bir toplamıdır. Bu nedenle paragrafın ana düşüncesi çoğu zaman bu ifadelerden sonra yer alır.

Konu anlatımında örnekler var mı?

Evet. Benzerlik, karşılaştırma ve özetleme işlevli yapıların her biri için örnek cümleler verilmiştir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ