Anasayfa / 5. SINIF

5. Sınıf Söz Sanatları Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe dersi Söz Sanatları konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. Benzetme ve benzetmenin unsurları, kişileştirme ile konuşturma sanatları; açıklamalar, tablolar, uyarılar ve çözümlü bir örnek soruyla verilmiştir.

5. sınıf Türkçe dersi Söz Sanatları konusunu; benzetme, kişileştirme ve konuşturma başlıkları altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.

🗺️ KAVRAM HARİTASI

SÖZ SANATLARI

🔵 Benzetme

🟢 Kişileştirme

🟠 Konuşturma

Benzetme Nedir?

Zayıf varlığı güçlü olana benzetme

Örn.: sakalı kar gibi beyaz

Kişileştirme Nedir?

İnsan dışı varlığa insan özelliği verme

Örn.: tembel güneş

Konuşturma Nedir?

İnsan dışı varlığı konuşturma

Örn.: Bulut, “Yağacağım.” dedi.

Benzetmenin Unsurları

Benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı

1. Benzetme

Anlatımı daha etkili kılmak için aralarında ilgi bulunan iki varlıktan özellik bakımından zayıf olanı güçlü olana benzetmeye benzetme denir.

Dedemin sakalı kar gibi bembeyazdı.

➜ Açıklama: Kar, beyazlığıyla bilinir. Bu cümlede dedenin sakalı beyazlık yönünden kara benzetilmiştir.

Örnekler:

  • Gece, kömür gibi kapkaraydı.

  • Kardeşim tavşan gibi hızlı koşar.

  • Bebeğin elleri pamuk kadar yumuşaktı.

  • Yıldızlar gökyüzünde elmas gibi parlıyordu.

Benzetmenin Unsurları

⚠️ Uyarı

Tam bir benzetmede dört unsur bulunur:

• Benzeyen: Özellik bakımından zayıf olan varlık

• Kendisine benzetilen: Özellik bakımından güçlü olan varlık

• Benzetme yönü: İki varlığın hangi özellik bakımından benzetildiği

• Benzetme edatı: “gibi, kadar, sanki, âdeta” gibi sözcükler

Ayşe’nin bal gibi tatlı bir sesi vardı.

Benzeyen

Kendisine Benzetilen

Benzetme Yönü

Benzetme Edatı

Ayşe’nin sesi

bal

tatlı

gibi

⚠️ Uyarı

Benzetme yapılabilmesi için cümlede dört unsurun hepsinin bulunması gerekmez. Benzeyen ve kendisine benzetilen bulunması yeterlidir.

Babam, bir çınar gibidir.

Benzeyen

Kendisine Benzetilen

Benzetme Yönü

Benzetme Edatı

Babam

çınar

—

gibi

Gül yanaklı bebek bize gülümsedi.

Benzeyen

Kendisine Benzetilen

Benzetme Yönü

Benzetme Edatı

yanak

gül

—

—

2. Kişileştirme

İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler (düşünmek, üzülmek, yorulmak, gülmek, kızmak vb.) vermeye kişileştirme denir.

Tembel güneş, bu sabah bulutların arkasından çıkmak istemedi.

➜ Açıklama: Tembellik ve bir şeyi istememek insana ait özelliklerdir. Bu cümlede güneşe bu özellikler verilerek kişileştirme yapılmıştır.

Örnekler:

  • Yaşlı köprü, üstünden geçen arabaların yükünden yorulmuştu.

  • Rüzgâr, kapıyı öfkeyle çarptı.

  • Papatyalar, sabah güneşine gülümsedi.

  • Dalgalar, kıyıdaki kumlarla şakalaşıyordu.

3. Konuşturma

İnsan dışındaki varlıklara konuşma özelliği vermeye konuşturma denir.

Örnekler:

  • Saksıdaki çiçek, “Lütfen beni sulamayı unutmayın.” dedi.

  • Yaşlı ayı, yavrularına “Kış geliyor, inimize dönelim.” diye seslendi.

  • Beni bu kadar bastırma, ucum kırılacak, diye sızlandı kurşun kalem.

  • Bulut, “Yağmurumu en çok susayan tarlaya bırakacağım.” dedi.

  • Karınca, ağustosböceğine “Kışın ne yiyeceksin?” diye sordu.

⚠️ Uyarı

Konuşturma sanatı olması için insan dışı varlığın ağzından mutlaka bir söz çıkmalıdır. Varlığın konuştuğu yalnızca söylenip sözü aktarılmazsa bu konuşturma değil kişileştirme olur.

▸ Serçe, kediye yuvasının nerede olduğunu anlattı. (Serçenin ağzından çıkan bir söz yoktur. Bu cümlede kişileştirme vardır.)

▸ Serçe, kediye “Yuvam şu çınarın tepesinde.” dedi. (Serçenin ağzından çıkan bir söz vardır. Bu cümlede konuşturma vardır.)

⚠️ Uyarı

Konuşturma sanatı bulunan her cümlede kişileştirme de vardır. Çünkü konuşmak insana ait bir özelliktir. Soruların seçeneklerinde konuşturma varsa o seçenek işaretlenmelidir. Konuşturma yoksa kişileştirme seçeneği işaretlenmelidir.

Kurbağa, göldeki balıklara “Yarın büyük bir yağmur yağacak.” dedi.

Bu cümlede kullanılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Benzetme B) Kişileştirme C) Konuşturma D) Abartma

➜ Cevap: C Kurbağanın ağzından çıkan bir söz bulunduğu için cevap konuşturmadır. Seçeneklerde konuşturma olmasaydı doğru cevap kişileştirme olurdu.

Konuyu pekiştirmek için 5. sınıf söz sanatları çalışma kâğıtlarına ve söz sanatları testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

5. sınıf söz sanatları konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; benzetme, benzetmenin unsurları, kişileştirme ve konuşturma başlıklarından oluşur. Her başlıkta tanım, açıklama ve örnek cümleler verilmiştir.

Söz sanatları neden kullanılır?

Söz sanatları anlatımı daha etkili, canlı ve akılda kalıcı hâle getirmek için kullanılır. Yazar, söz sanatları sayesinde okuyucunun anlatılanı zihninde daha kolay canlandırmasını sağlar.

Konu anlatımında örnek soru var mı?

Evet. Sayfanın sonunda konuşturma sanatıyla ilgili çözümlü bir örnek soru yer alır. Ayrıca her söz sanatı için çok sayıda örnek cümle verilmiştir.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 5. sınıf söz sanatları çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ