8. Sınıf Yazım Kuralları Konu Anlatımı
8. sınıf Türkçe dersi ve LGS için Yazım Kuralları konusunu bu sayfada Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kuralları esas alınarak hazırlanmış ayrıntılı açıklamalar ve özgün örneklerle bulabilirsiniz. Konu; büyük harfler, sayılar, kısaltmalar, birleşik kelimeler, ikileme ve pekiştirmeler, de, ki, mi, ile, ek-fiil ve düzeltme işareti başlıklarıyla anlatılmıştır.
Kurallar tablolar hâlinde verilmiş, örneklerde dikkat edilmesi gereken yazımlar kırmızı ve altı çizili gösterilmiştir. Sayfada ayrıca sık yapılan yanlışlar, LGS tipi örnek sorular, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
1. Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Cümleler büyük harfle başlar. İki noktadan sonra gelen cümle de büyük harfle başlar. | Babam bana şunu öğütledi: Sözünün eri ol. |
| Kişi adları, soyadları, takma adlar ve lakaplar büyük harfle başlar. | Ali Kuşçu, Köroğlu |
| Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvan, rütbe ve saygı sözleri büyük harfle başlar. | Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, Kemal Bey, Yüzbaşı Ahmet |
| Millet, dil, din ve devlet adları büyük harfle başlar. | Türk, Özbekçe, Türkiye Cumhuriyeti |
| Kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt adları büyük harfle başlar. | Avrupa, Ege Bölgesi, Ürgüp |
| Dağ, göl, deniz, nehir gibi tür bildiren sözler ad içinde geçerse büyük harfle başlar. | Uludağ, Tuz Gölü, Marmara Denizi, Sakarya Nehri |
| Yapı, kurum, kuruluş ve kanun adlarındaki her sözcük büyük harfle başlar. | Galata Kulesi, Türk Tarih Kurumu |
| Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar. | Safahat, Yaban |
| Tarihî olay, çağ ve dönem adları ile bayram, anma ve kutlama günleri büyük harfle başlar. | Çanakkale Savaşı, Cumhuriyet Bayramı |
| Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. | 29 Ekim 1923 Pazartesi |
| Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar. | Jüpiter, Satürn, Dünya |
⚠️ Uyarı
Küçük harfle başlayan durumlar (TDK):
- Akrabalık sözcükleri unvan veya lakap değilse küçük harfle başlar: Zehra teyze, Murat abi
- Özel ada dahil olmayan “il, ilçe, köy” sözleri küçük harfle başlar: Nevşehir ili, Ürgüp ilçesi
- Yön bildiren “doğu, batı” sözleri küçük harfle başlar: Ankara’nın batısı
- “Dünya, güneş, ay” gezegen anlamı dışında kullanılırsa küçük harfle başlar: Bütün dünya bu maçı izledi.
- Eser adlarındaki “ve, ile, ya, veya, ki, da, de, mı, mi” küçük harfle yazılır: Suç ve Ceza
- Tarih bildirmeyen ay ve gün adları, para birimleri ve özel adların yeni anlam kazandığı sözler küçük harfle başlar: her cuma, lira
2. Sayıların Yazımı
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Saat, para tutarı, ölçü ve istatistik verileri rakamla yazılır. | Konser saat 20.30’da başlayacak. Bilet fiyatı 150 lira. |
| Birden fazla sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır. | dört yüz elli altı |
| Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan üçlü gruplara ayrılır, aralarına nokta konur. | 2.450.000 |
| Kesirli sayılarda tam kısım ondalık kısımdan virgülle ayrılır. | 3,75 |
| Yüzde işaretiyle sayı arasında boşluk bırakılmaz. | %35 |
| Sıra sayıları rakamla yazılırken nokta veya kesme işaretli ek kullanılır. Ek kullanılınca ayrıca nokta konmaz. | 8. sınıf / 8’inci sınıf (8.’inci yazılmaz.) |
| Üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla yazılır. | Her öğrenciye beşer soru verildi. (5’er yazılmaz.) |
| Tarihî olaylar, yüzyıllar ve hükümdar adları için Romen rakamları kullanılır. | XIX. yüzyıl, III. Ahmet |
| Zorunlu olmadıkça cümle rakamla başlamaz. | — |
3. Kısaltmaların Yazımı
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Kuruluş, ülke ve kitap adlarında her sözcüğün baş harfi büyük yazılarak kısaltma yapılır, nokta konmaz. | TBMM, ABD (Geleneksel “T.C.” bunun dışındadır.) |
| Ölçü birimlerinde uluslararası kısaltmalar kullanılır. | km, kg, cm |
| Özel ad, unvan ve rütbe kısaltmalarında baş harf büyük, cins adlarda küçük yazılır. | Dr., Prof. / sok., cad. |
| Büyük harfli kısaltmalara gelen ekler son harfin okunuşuna göre yazılır. | TDK’den (ke), MEB’e (be), TRT’ye (te) |
| Küçük harfli kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın tam okunuşuna göre yazılır. | km’den (kilometreden), kg’ı (kilogramı) |
| Sözcük gibi okunan kısaltmalara gelen ekler okunuşa göre yazılır. | NATO’ya, UNESCO’nun |
4. Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
Birleşik kelimelerin bitişik mi ayrı mı yazılacağı LGS’de sıkça sorulur. TDK’ye göre şu birleşik kelimeler bitişik yazılır:
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Ses düşmesine uğrayarak kısalmış birleşikler | pazartesi, nasıl, niçin |
| “etmek, olmak” yardımcı fiilleriyle birleşirken ses değişimine uğrayanlar | affetmek, emretmek, hissetmek |
| Anlam kaymasına uğrayan bitki, hayvan, yiyecek, renk adları | kuşburnu, alabalık, hanımgöbeği, fildişi |
| Zarf-fiil eki (-a, -e, -ı, -i) ile “bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek, yazmak” fiillerinden oluşanlar | okuyabilmek, yazıvermek, uyuyakalmak |
| Bir öğesi emir kipinde olan kalıplaşmış birleşikler | yapboz, çekyat |
| -an, -r, -maz, -mış ekleriyle kalıplaşmış birleşikler | gökdelen, barışsever, güngörmüş |
| Somut yer bildirmeyen “alt, üst, üzeri” ile sonlananlar | akşamüstü, ayaküstü, gözaltı |
| Birden çok sözcükten oluşan il, ilçe ve semt adları | Kahramanmaraş, Çanakkale, Kızılırmak |
| Ara yön adları | kuzeybatı, güneydoğu |
| “baş” ile kurulan sıfat tamlamaları ve belirsizlik sözcükleri | başkent, başöğretmen / birçok, birkaç, biraz, hiçbiri |
| “ev, hane, name, zade, -zede” ile kurulanlar | huzurevi, dershane, beyanname, depremzede |
5. Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
TDK’ye göre şu birleşik kelimeler ayrı yazılır:
| Kural | Örnek |
|---|---|
| “etmek, olmak” yardımcı fiilleriyle birleşirken ses değişimine uğramayanlar | kabul etmek, yardım etmek, yok olmak |
| Sözcüklerden hiçbirinin anlamını yitirmediği hayvan, bitki, eşya adları | bal arısı, köpek balığı, şeker kamışı, duvar saati |
| Durum, olay, bilim ve zamanla ilgili birleşikler | iş birliği, yer çekimi, dil bilgisi, hafta sonu, gece yarısı |
| -r, -maz, -an ekleriyle kurulan sıfat tamlamaları | çalar saat, akan yıldız |
| “renk” sözüyle veya bir renk adıyla kurulanlar ve rengin tonunu bildirenler | limon sarısı, açık mavi, koyu yeşil |
| Yer adlarındaki yön ve konum sözleri | Orta Asya, Batı Trakya |
| “dış, iç, sıra” ile oluşanlar | hafta içi, ahlak dışı, peşi sıra |
| Somut yer bildiren “alt, üst” ile kurulanlar | su altı, deri altı |
| “ön, arka, yan, büyük, küçük, tek, çift” gibi sözcüklerle başlayanlar | ön söz, arka plan, küçük harf |
Karıştırılan Birleşikler
| Bitişik | Ayrı | Neden? |
|---|---|---|
| affetmek | kabul etmek | “af” sözcüğünde ses değişimi (ff) olmuştur, “kabul”de olmamıştır. |
| alabalık | köpek balığı | Renk adıyla kurulan hayvan adları bitişik, anlamını koruyanlar ayrı yazılır. |
| akşamüstü | su altı | “akşamüstü” somut bir yer bildirmez, “su altı” bildirir. |
| birçok, birkaç | ön söz | Belirsizlik sözcükleri bitişik, “ön” ile başlayanlar ayrı yazılır. |
6. İkilemelerin ve Pekiştirmelerin Yazımı
| Kural | Örnek |
|---|---|
| İkilemeler ayrı yazılır. | yavaş yavaş, eski püskü, konu komşu |
| “m” ile yapılan ikilemeler de ayrı yazılır. | kitap mitap |
| Durum ve iyelik ekleriyle yapılan ikilemeler ayrı yazılır. | göz göze, elden ele, peşi peşine |
| Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır. | yemyeşil, apaçık, sapasağlam, paramparça |
7. de, ki ve mi’nin Yazımı
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Bağlaç olan “de / da” ayrı yazılır, kesmeyle ayrılmaz ve “te / ta” biçimine girmez. | Kardeşim de geldi. Gidip de döndü. (“gidip te” yazılmaz.) |
| Bulunma hâli eki “-de / -da / -te / -ta” bitişik yazılır. | okulda, sokakta |
| Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır. | Bilmem ki ne desem. Demek ki haklıymışsın. |
| Kalıplaşmış bazı sözcüklerde “ki” bitişik yazılır. | belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki |
| Soru eki “mı, mi, mu, mü” ayrı yazılır, kendisinden sonra gelen ekler soru ekine bitişir. | Geldin mi? Gelecek misin? Okumuş muydun? |
🔎 İpucu
“de”yi cümleden çıkarın. Anlam bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır. Anlam bozuluyorsa ektir, bitişik yazılır.
8. “ile”nin Yazılışı
“ile” sözcüğü ayrı da yazılabilir, bitişik de yazılabilir.
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Ayrı yazıldığında “ile” biçimini korur. | Annem ile pazara gittik. |
| Ünsüzle biten sözcüklere bitişince baştaki “i” düşer, sözcüğün son ünlüsüne göre “-la / -le” olur. | kalemle, kitapla |
| Ünlüyle biten sözcüklere bitişince araya “y” girer ve “i” düşer. | arabayla, arkadaşıyla, çevreyle |
9. Ek-Fiilin Yazılışı
Ek-fiilin “idi, imiş, ise, iken” biçimleri sözcükten ayrı da yazılabilir, bitişik de yazılabilir.
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Ünsüzle biten sözcüklere bitişince baştaki “i” düşer. | yorgun idi → yorgundu, güzel imiş → güzelmiş, gelir ise → gelirse |
| Ünlüyle biten sözcüklere bitişince araya “y” girer ve “i” düşer. | hasta idi → hastaydı, yabancı imiş → yabancıymış |
| “iken” bitişik yazıldığında baştaki “i” düşer ve “-ken” biçimi değişmez. | okurken, çalışıyorken, öğrenciyken |
💡 Bilgilendirme
“-ken” eki, sözcüğün ünlüleri kalın olsa bile hep “-ken” biçiminde yazılır: çalışırken, durgunken. (“çalışırkan” yazılmaz.)
10. Düzeltme İşareti ( ^ )
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükleri ayırt etmek için uzun okunan ünlünün üzerine konur. | hala (babanın kız kardeşi) / hâlâ (henüz) · adet (sayı) / âdet (gelenek) · hal (sebze-meyve satılan yer) / hâl (durum) |
| Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde ince “g, k” ünsüzlerinden sonra gelen “a, u” ünlülerinin üzerine konur. | dükkân, tezgâh, mahkûm |
| Kişi ve yer adlarında ince “l” ünsüzünden sonra gelen “a, u” ünlülerinin üzerine konur. | Lâle, Elâzığ |
| Nispet “-î”si, belirtme ve iyelik ekleriyle karışmasın diye düzeltme işaretiyle yazılır. | askerî okul (askerle ilgili) / askeri gördüm (belirtme eki) |
11. Sık Yapılan Yazım Yanlışları
| Yanlış | Doğru | Açıklama |
|---|---|---|
| kabuletmek | kabul etmek | Ses değişimi olmadığı için ayrı yazılır. |
| af etmek | affetmek | Ses değişimi (ff) olduğu için bitişik yazılır. |
| haftasonu | hafta sonu | Zamanla ilgili birleşikler ayrı yazılır. |
| akşam üstü | akşamüstü | Somut yer bildirmeyen “üstü” bitişik yazılır. |
| bir çok | birçok | Belirsizlik sözcükleri bitişik yazılır. |
| Elif’de geldi. | Elif de geldi. | Bağlaç olan “de” ayrı yazılır ve kesmeyle ayrılmaz. |
| geliyormusun | geliyor musun | Soru eki ayrı yazılır. |
| 4’er kalem | dörder kalem | Üleştirme sayıları yazıyla yazılır. |
| Ayşe Teyze | Ayşe teyze | Akrabalık sözcükleri küçük harfle başlar. |
| hala gelmedi (henüz anlamında) | hâlâ gelmedi | Anlam karışıklığını önlemek için düzeltme işareti konur. |
12. Örnek Soru Çözümleri
Örnek Soru-1
Hafta sonu (I) ailece Kapadokya’ya gittik. Akşamüstü (II) balonları izledik. Rehberimiz bize bir çok (III) tarihî mekânı gezdirdi. Dönüşte kardeşim yorgunluktan arabada uyuyakaldı (IV).
Bu metinde numaralanmış sözcüklerden hangisinin yazımı yanlıştır?
A) I B) II C) III D) IV
| Numara | Sözcük | Değerlendirme |
|---|---|---|
| I | Hafta sonu | Zamanla ilgili birleşik, ayrı yazılır. Doğru. |
| II | Akşamüstü | Somut yer bildirmeyen “üstü” bitişik yazılır. Doğru. |
| III | bir çok | Yanlış. Belirsizlik sözcüğü olduğu için “birçok” şeklinde bitişik yazılmalıdır. |
| IV | uyuyakaldı | Zarf-fiil + “kalmak” bitişik yazılır. Doğru. |
✅ Çözüm
Doğru cevap C seçeneğidir.
Örnek Soru-2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?
A) Annemle birlikte 19 Mayıs’ta Samsun’a gittik.
B) Toplantıya her sınıftan 3’er öğrenci katıldı.
C) Dedemin dükkanı çarşının tam ortasındaydı.
D) Bu konuyu kabuletmek benim için çok zordu.
| Seçenek | Değerlendirme |
|---|---|
| A | Belirli tarih bildiren ay adı büyük harfle başlamış, özel adlara gelen ekler kesmeyle ayrılmıştır. Doğru. |
| B | Üleştirme sayısı “üçer” şeklinde yazıyla yazılmalıdır. |
| C | “dükkân” sözcüğünde ince “k”den sonra gelen “a” düzeltme işaretiyle yazılmalıdır. |
| D | Ses değişimi olmadığı için “kabul etmek” ayrı yazılmalıdır. |
✅ Çözüm
Doğru cevap A seçeneğidir.
13. Etkinlik: Doğru Yazımı Bulalım
Aşağıdaki sözcüklerden doğru yazılanı seçiniz.
| Seçenekler | Doğru Yazım | Kural |
|---|---|---|
| 1. hissetmek / his etmek | hissetmek | Ses türemesi olduğu için bitişik |
| 2. yer çekimi / yerçekimi | yer çekimi | Olay bildiren birleşik, ayrı |
| 3. kuzey batı / kuzeybatı | kuzeybatı | Ara yön adı, bitişik |
| 4. açık mavi / açıkmavi | açık mavi | Rengin tonu, ayrı |
| 5. huzur evi / huzurevi | huzurevi | “ev” ile kurulan birleşik, bitişik |
| 6. kitapla / kitapile | kitapla | “ile” bitişince “i” düşer |
| 7. öğrenciyken / öğrenciken | öğrenciyken | Ünlüyle biten sözcükte araya “y” girer |
| 8. çalışırkan / çalışırken | çalışırken | “-ken” eki biçim değiştirmez |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
❓ “etmek” ve “olmak” ile kurulan birleşik fiiller nasıl yazılır?
Birleşme sırasında ses düşmesi veya türemesi oluyorsa bitişik yazılır: affetmek, hissetmek. Ses değişimi olmuyorsa ayrı yazılır: kabul etmek, yardım etmek, yok olmak.
❓ “hafta sonu” bitişik mi yazılır, ayrı mı?
TDK’ye göre zamanla ilgili birleşik kelimeler ayrı yazılır: hafta sonu, gece yarısı. Ancak somut yer bildirmeyen “üstü” ile kurulan “akşamüstü” bitişik yazılır.
❓ “birçok” ile “bir çok” arasındaki fark nedir?
Belirsizlik bildiren “birçok, birkaç, biraz, hiçbiri” sözcükleri bitişik yazılır. “bir çok” yazımı yanlıştır.
❓ “ile” ve ek-fiil nasıl yazılır?
Her ikisi de ayrı veya bitişik yazılabilir. Bitişik yazıldıklarında baştaki “i” düşer, ünlüyle biten sözcüklerde araya “y” girer: kalemle, arabayla, yorgundu, hastaydı.
❓ Düzeltme işareti nerelerde kullanılır?
Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükleri ayırmak için (hala-hâlâ), ince “g, k, l”den sonra gelen “a, u” ünlülerinde (dükkân, Lâle) ve nispet “-î”sinde (askerî, millî) kullanılır.
❓ Yazım kurallarını nereden kontrol edebilirim?
Yazım kurallarını Türk Dil Kurumunun resmî sitesindeki “Yazım Kuralları” bölümünden (tdk.gov.tr), sözcüklerin yazılışını ise Güncel Türkçe Sözlük’ten (sozluk.gov.tr) kontrol edebilirsiniz.
Kaynak: Türk Dil Kurumu, Yazım Kuralları – Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler, Sayıların Yazılışı, Kısaltmalar, Bitişik ve Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler, İkilemelerin Yazılışı, Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı, Bağlaç Olan da/de ve ki’nin Yazılışı, Soru Eki mı/mi/mu/mü’nün Yazılışı, İle’nin Yazılışı, Ek-Fiilin Yazılışı, Düzeltme İşareti (tdk.gov.tr)
Hazırlayan: Bilal KIŞ