8. Sınıf Sözel Mantık ve Muhakeme Konu Anlatımı
8. sınıf Türkçe dersi ve LGS için Sözel Mantık ve Muhakeme konusunu bu sayfada ayrıntılı açıklamalar ve adım adım çözülmüş özgün sorularla bulabilirsiniz. Konu; çözüm stratejileri, mantık ifadelerinin anlamı, sıralama, çok değişkenli eşleştirme, gruplama, konumlama, tabloyla verilen sorular, akıl yürütme ve şifreleme başlıklarıyla anlatılmıştır.
Bütün örnek soruların tek bir doğru cevabı olduğu tek tek kontrol edilmiştir. Sayfada ayrıca sık yapılan hatalar ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
Sözel Mantık ve Muhakeme Nedir?
Sözel mantık ve muhakeme soruları; metin, tablo veya grafikle verilen bilgilerden yola çıkarak açıkça yazılmamış sonuçlara akıl yürütme yoluyla ulaşmayı ölçen sorulardır.
LGS’de bu sorular genellikle uzun bir bilgi metni, bir tablo ve birkaç ipucuyla sorulur. Sorular ezber değil, dikkat, sabır ve düzenli düşünme gerektirir.
💡 Bilgilendirme
Bu sorular şu becerileri ölçer:
- Verilen bilgileri düzenleme ve tabloya aktarma
- Bilgiler arasında bağlantı kurma
- İhtimalleri tek tek deneme ve çelişki çıkanları eleme
- Soru kökünü doğru okuyup kesin ve olası bilgiyi ayırt etme
1. Çözüm Stratejileri
| Adım | Ne Yapılır? |
|---|---|
| 1. Soru kökünü oku | Önce sorunun sonunu okuyun. “Kesinlikle doğrudur, olabilir, kesinlikle yanlıştır” ifadelerinden hangisinin sorulduğunu belirleyin. |
| 2. Değişmeyenleri belirle | Sıralar, günler, katlar, araçlar gibi sabit unsurları tablonun başlığına yazın. |
| 3. İpuçlarını kısalt | Her ipucunu sembolle not edin: “Ece, Deniz’den hemen sonra” → [D–E] bloğu. |
| 4. Kesin bilgiyi yerleştir | “Cem dördüncüdür” gibi doğrudan yerleştirilen bilgileri önce yazın. |
| 5. İhtimalleri dene | Yerleşmeyen bilgiler için her ihtimali ayrı satırda deneyin, çelişki çıkan satırı eleyin. |
| 6. Kontrol et | Bulduğunuz düzeni bütün ipuçlarıyla tek tek karşılaştırın. |
🔎 İpucu
En çok bilgi içeren ve en kısıtlayıcı ipucuyla başlayın. Örneğin “Fatih ilk ya da sondadır.” bilgisi yalnızca iki ihtimal bıraktığı için çözüme hızlı başlamanızı sağlar.
2. Mantık İfadelerinin Anlamı
Sözel mantık sorularında ipuçlarındaki küçük ifadeler çok önemlidir. Bir ifadeyi yanlış yorumlamak bütün çözümü bozar.
| İfade | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| önce / sonra | Aralarında başka kişiler olabilir. | Ali, Can’dan önce geldi. → [A … C] |
| hemen önce / hemen sonra | İki kişi yan yanadır, araya kimse giremez. | Ali, Can’dan hemen önce geldi. → [A C] |
| arasında bir kişi var | İki kişinin arasında tam bir boşluk vardır. | [A _ C] veya [C _ A] |
| en az bir | Bir veya daha fazla | En az bir öğrenci gelecek. → 1, 2, 3… |
| en fazla iki | Sıfır, bir veya iki | En fazla iki kitap alınabilir. → 0, 1, 2 |
| yalnızca / sadece | Başka hiçbir şey değil | Yalnızca Ali yüzer. → Diğerleri yüzmez. |
| ya … ya da | İkisinden biri (çoğunlukla ikisi birden değil) | Ya resim ya da müzik seçecek. |
| hem … hem de | İkisi birden | Hem resim hem müzik seçti. |
| … değil | Yalnızca o seçeneği eler, diğerlerini açık bırakır. | Ece pazartesi gelmez. → Salı, çarşamba… olabilir. |
3. Soru Kökleri: Kesinlikle – Olabilir
| Soru Kökü | Doğru Seçenek Nasıl Olmalı? |
|---|---|
| Kesinlikle doğrudur | Bütün ihtimallerde doğru olmalıdır. |
| Doğru olabilir | En az bir ihtimalde doğru olmalıdır. |
| Kesinlikle yanlıştır / Olamaz | Hiçbir ihtimalde doğru olmamalıdır. |
| Hangisi bilinirse kesin sonuca ulaşılır? | Eklendiğinde ihtimalleri teke indiren bilgi olmalıdır. |
4. Sıralama Soruları
Kişi veya varlıkların tek bir sıraya (sıra, gün, saat) yerleştirilmesini isteyen sorulardır.
Örnek Soru-1
Ada, Burak, Cem, Deniz, Ece ve Fatih bir proje sunumunda birer kez sunum yapacaktır. Sunum sırasıyla ilgili şunlar bilinmektedir:
• Cem dördüncü sırada sunum yapacaktır.
• Ada ile Burak arasında bir kişi sunum yapacaktır.
• Ece, Deniz’den hemen sonra sunum yapacaktır.
• Fatih ilk ya da son sırada sunum yapacaktır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Ada üçüncü sıradadır. B) Burak beşinci sıradadır. C) Deniz birinci sıradadır. D) Fatih birinci sıradadır.
1. Adım: Cem → 4. sıra. Fatih için iki ihtimal vardır: 1. veya 6. sıra.
2. Adım: Fatih 1. sırada olursa geriye 2, 3, 5 ve 6. sıralar kalır. [Deniz–Ece] bloğu ya 2-3 ya da 5-6’ya yerleşir. Bu durumda Ada ile Burak’a kalan iki sıra yan yana olur. Oysa aralarında bir kişi olmalıdır. Bu ihtimal elenir.
3. Adım: Fatih 6. sıradadır. Geriye 1, 2, 3 ve 5. sıralar kalır. [Deniz–Ece] bloğu 2-3’e yerleşirse Ada ile Burak 1 ve 5’e kalır, aralarında üç kişi olur. Bu da elenir. O hâlde Deniz 1., Ece 2. sıradadır. Ada ile Burak 3 ve 5. sıralara yerleşir.
| İhtimal | 1. | 2. | 3. | 4. | 5. | 6. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. İhtimal | Deniz | Ece | Ada | Cem | Burak | Fatih |
| 2. İhtimal | Deniz | Ece | Burak | Cem | Ada | Fatih |
✅ Çözüm
Deniz her iki ihtimalde de 1. sıradadır. Doğru cevap C seçeneğidir. A ve B seçenekleri olabilir, D seçeneği kesinlikle yanlıştır.
🔎 İpucu
Soruya “Burak, Ada’dan önce sunum yapacaktır.” bilgisi eklenseydi yalnızca 2. ihtimal kalırdı. “Hangisi bilinirse sıralama kesinleşir?” soruları bu şekilde çözülür.
5. Çok Değişkenli Eşleştirme Soruları
Her kişinin iki veya daha fazla özellikle (örneğin hem spor dalı hem gün) eşleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda satırlara kişileri, sütunlara özellikleri yazan bir tablo kurulur.
Örnek Soru-2
Arda, Selin, Kaan ve Melis; yüzme, tenis, satranç ve voleybol kurslarından farklı birine, pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günlerinden farklı birinde gitmektedir.
• Selin tenis kursuna gitmektedir.
• Satranç kursu perşembe günüdür.
• Kaan, Arda’dan bir gün sonra kursa gitmektedir.
• Melis voleybol kursuna gitmemektedir ve pazartesi günü kursa gitmemektedir.
• Yüzme kursu salı günü değildir.
• Arda pazartesi günü kursa gitmemektedir.
1. Adım: Kaan, Arda’dan bir gün sonra gittiği için Arda perşembe olamaz. Arda pazartesi de olamaz. O hâlde Arda salı ya da çarşambadır.
2. Adım: Arda çarşamba olursa Kaan perşembe olur ve satranç kursuna gider. Pazartesi ile salı Selin ve Melis’e kalır. Melis pazartesi olamayacağı için salı olur. Melis voleybol olamaz, tenis Selin’in, satranç Kaan’ındır. Melis yüzme olur ama yüzme salı günü değildir. Çelişki çıktı, bu ihtimal elenir.
3. Adım: Arda salı, Kaan çarşambadır. Pazartesi ve perşembe Selin ile Melis’e kalır. Melis pazartesi olamayacağı için perşembe olur ve satranç kursuna gider. Selin pazartesi günü tenistedir.
4. Adım: Arda ile Kaan’a yüzme ve voleybol kalır. Yüzme salı olamayacağı için Arda (salı) voleybol, Kaan (çarşamba) yüzme kursuna gider.
| Kişi | Kurs | Gün |
|---|---|---|
| Arda | Voleybol | Salı |
| Selin | Tenis | Pazartesi |
| Kaan | Yüzme | Çarşamba |
| Melis | Satranç | Perşembe |
6. Gruplama Soruları
Kişilerin veya nesnelerin kontenjanları belli gruplara dağıtılmasını isteyen sorulardır. Kontenjanlar çözümün anahtarıdır.
Örnek Soru-3
Ali, Berk, Can, Duru, Eda, Fırat ve Gül bir geziye mavi, kırmızı ve beyaz renkli üç araçla gidecektir. Mavi araçta üç, kırmızı ve beyaz araçlarda ikişer kişi vardır.
• Ali ile Berk aynı araçtadır.
• Can mavi araçtadır.
• Eda beyaz araçtadır.
• Duru ile Eda farklı araçlardadır.
• Fırat kırmızı araçta değildir.
• Gül, Can ile aynı araçta değildir.
• Duru ile Gül aynı araçtadır.
1. Adım: Duru beyaz araçta olamaz (Eda ile farklı). Gül mavi araçta olamaz (Can ile farklı). Duru ile Gül aynı araçta olduğuna göre ikisi de kırmızı araçtadır. Kırmızı araç doldu.
2. Adım: [Ali = Berk] ikilisi iki boş yer ister. Mavide iki, beyazda bir boş yer kalmıştır. Bu ikili mavi araca yerleşir.
3. Adım: Geriye kalan Fırat, beyaz araçtaki son boş yere yerleşir.
| Mavi (3) | Kırmızı (2) | Beyaz (2) |
|---|---|---|
| Can | Duru | Eda |
| Ali | Gül | Fırat |
| Berk | — | — |
7. Konumlama Soruları
Kişilerin iki boyutlu bir düzene (kat ve daire, sıra ve sütun) yerleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda “hemen üst”, “aynı kat”, “karşı daire” gibi ifadelere dikkat edilir.
Örnek Soru-4
Üç katlı bir apartmanın her katında sol ve sağ olmak üzere iki daire vardır. Bu dairelerde Aksoy, Bulut, Çelik, Doğan, Erdem ve Kaya aileleri oturmaktadır.
• Çelik ailesi üçüncü katta, sol dairede oturmaktadır.
• Aksoy ailesi sağ dairede oturmaktadır ve Bulut ailesiyle aynı kattadır.
• Doğan ailesi, Erdem ailesinin hemen üstündeki dairede oturmaktadır.
• Kaya ailesi birinci katta oturmamaktadır.
1. Adım: Üçüncü katın sol dairesi dolu olduğu için Aksoy-Bulut ailesi üçüncü katta olamaz. Bu aileler ya birinci ya da ikinci kattadır.
2. Adım: Aksoy-Bulut ikinci katta olursa boş daireler 1-sol, 1-sağ ve 3-sağ olur. Doğan’ın hemen altında Erdem olmalıdır. 3-sağın altı (2-sağ) dolu olduğu için bu ihtimal elenir.
3. Adım: Aksoy-Bulut birinci kattadır (Aksoy sağ, Bulut sol). Doğan 3-sağ, Erdem 2-sağ dairesine yerleşir. Kaya kalan 2-sol dairesine yerleşir.
| Kat | Sol Daire | Sağ Daire |
|---|---|---|
| 3. kat | Çelik | Doğan |
| 2. kat | Kaya | Erdem |
| 1. kat | Bulut | Aksoy |
8. Tabloyla Verilen Sorular (LGS Tipi)
LGS’de sözel mantık soruları sıklıkla bir tablo veya bilgi kutusu ile birlikte verilir. Tablodaki bilgiler ipuçlarıyla birleştirilerek sonuca ulaşılır.
Okulumuzun Hafta İçi Atölyeleri
| Atölye | Gün | Kontenjan |
|---|---|---|
| Robotik | Pazartesi | 2 kişi |
| Resim | Salı | 2 kişi |
| Drama | Çarşamba | 2 kişi |
Örnek Soru-5
Ece, Hakan, İrem, Kerem, Lale ve Nazlı yukarıdaki atölyelerden birine katılacaktır. Her atölyenin kontenjanı dolacaktır.
• Hakan ile İrem aynı atölyeye katılacaktır.
• Ece robotik atölyesine katılmayacaktır.
• Kerem salı günkü atölyeye katılacaktır.
• Lale ile Nazlı farklı atölyelere katılacaktır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Lale resim atölyesine katılacaktır. B) Ece salı günü atölyeye katılacaktır.
C) Hakan pazartesi günü atölyeye katılacaktır. D) Nazlı drama atölyesine katılacaktır.
1. Adım: Kerem salı günkü resim atölyesindedir. Resimde bir boş yer kalmıştır.
2. Adım: [Hakan = İrem] ikilisi iki boş yer ister. Bu yalnızca robotik veya dramada mümkündür. Lale ile Nazlı farklı atölyelerde olmak zorunda olduğu için ikisi aynı atölyeyi dolduramaz. Ece robotik atölyesine katılamaz.
3. Adım: İkili dramaya giderse robotik atölyesine kalan iki kişi Ece dışındaki Lale ile Nazlı olur. Oysa Lale ile Nazlı farklı atölyelerde olmalıdır. Bu ihtimal elenir. O hâlde Hakan ile İrem robotik atölyesindedir.
| İhtimal | Robotik (Pzt.) | Resim (Salı) | Drama (Çrş.) |
|---|---|---|---|
| 1. İhtimal | Hakan, İrem | Kerem, Lale | Ece, Nazlı |
| 2. İhtimal | Hakan, İrem | Kerem, Nazlı | Ece, Lale |
✅ Çözüm
Hakan her iki ihtimalde de pazartesi günü robotik atölyesindedir. Doğru cevap C seçeneğidir. A ve D seçenekleri olabilir, B seçeneği ise kesinlikle yanlıştır (Ece çarşamba günkü dramadadır).
9. Tümdengelim ve Kıyas
Genel bir kuraldan yola çıkarak özel bir sonuca ulaşma yoluna tümdengelim denir. İki öncülden bir sonuç çıkarılmasına kıyas denir. Öncüller doğruysa geçerli bir kıyasın sonucu da kesinlikle doğrudur.
| Öncül-1 | Öncül-2 | Sonuç | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Kulübe üye olan herkes satranç bilir. | Mert kulübe üyedir. | Mert satranç bilir. | Geçerli |
| Kulübe üye olan herkes satranç bilir. | Mert satranç bilir. | Mert kulübe üyedir. | Geçersiz (Satranç bilen herkes üye olmak zorunda değildir.) |
| Kulübe üye olan herkes satranç bilir. | Ayşe satranç bilmez. | Ayşe kulübe üye değildir. | Geçerli |
10. Koşullu Önermeler
“Eğer A ise B” biçimindeki ifadelere koşullu önerme denir. Bu ifadelerden hangi sonuçların çıkarılabileceği LGS’de sıkça sorulur.
Örnek
Kural: “Eğer kar yağarsa okul servisi kalkmaz.”
| Bilinen Durum | Çıkarım | Geçerli mi? | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Kar yağdı. | Servis kalkmadı. | Evet | Koşul gerçekleşmiştir. |
| Servis kalktı. | Kar yağmadı. | Evet | Kar yağsaydı servis kalkmazdı. |
| Servis kalkmadı. | Kar yağdı. | Hayır | Servis başka bir nedenle de kalkmamış olabilir. |
| Kar yağmadı. | Servis kalktı. | Hayır | Kural, kar yağmadığında ne olacağını söylemez. |
🔎 İpucu
“Eğer A ise B” kuralından yalnızca iki kesin sonuç çıkar: A varsa B vardır ve B yoksa A yoktur. Diğer çıkarımlar kesin değildir.
11. “Bütün, Bazı, Hiçbir” İfadeleri
| İfade | Kesin Olarak Söylenebilen | Kesin Olarak Söylenemeyen |
|---|---|---|
| Bütün öğrenciler forma giydi. | Hiçbir öğrenci formasız değildir. | — |
| Bazı öğrenciler gözlüklüdür. | En az bir öğrenci gözlüklüdür. | Bazı öğrenciler gözlüklü değildir. (Hepsi gözlüklü olabilir.) |
| Hiçbir öğrenci geç kalmadı. | Bütün öğrenciler zamanında geldi. | — |
⚠️ Uyarı
“Bazı öğrenciler gözlüklüdür.” cümlesinden “Bazı öğrenciler gözlüklü değildir.” sonucu kesin olarak çıkarılamaz. Çünkü bütün öğrencilerin gözlüklü olma ihtimali de vardır.
12. Şifreleme Soruları
8. sınıfta şifreleme soruları genellikle birden fazla aşamalı kurallarla sorulur. Kural verilen örnekten adım adım çözülmelidir.
Örnek Soru-6
Bir şifreleme sisteminde önce sözcük tersten yazılır, ardından her harf Türk alfabesinde kendisinden sonra gelen harfle değiştirilir.
Örnek: KUŞ → (tersten) ŞUK → (bir harf ileri) TÜL
Buna göre “GÜL” sözcüğünün şifresi aşağıdakilerden hangisidir?
A) ĞVM B) MVĞ C) MÜĞ D) LÜG
Çözüm: GÜL tersten yazılınca “LÜG” olur. L’den sonra M, Ü’den sonra V, G’den sonra Ğ gelir. Şifre “MVĞ” olur. Doğru cevap B seçeneğidir. A seçeneği tersten yazma aşaması unutulduğunda, D seçeneği ise harf değiştirme aşaması unutulduğunda ortaya çıkan çeldiricidir.
13. Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| “Önce” ifadesini “hemen önce” gibi yorumlamak | “Önce” ifadesinde araya başka kişiler girebilir. |
| İlk bulunan ihtimalle yetinmek | Bütün ihtimaller denenmeli, “kesinlikle” sorularında hepsine bakılmalıdır. |
| Soruda olmayan bir bilgiyi varsaymak | Yalnızca verilen ipuçları kullanılmalıdır. |
| Kontenjanları gözden kaçırmak | Gruplama sorularında her grubun kaç kişilik olduğu tablonun başına yazılmalıdır. |
| “Eğer A ise B” kuralından “B ise A” sonucunu çıkarmak | Bu çıkarım kesin değildir. |
| Şifrelemede aşamalardan birini atlamak | Kuralın bütün aşamaları sırayla uygulanmalıdır. |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
❓ Sözel mantık sorularına nereden başlamalıyım?
Önce soru kökünü okuyun, sonra sabit unsurlarla bir tablo kurun. Ardından kesin bilgileri yerleştirin ve en kısıtlayıcı ipucundan başlayarak ihtimalleri deneyin.
❓ “Kesinlikle doğrudur” ile “olabilir” arasındaki fark nedir?
“Kesinlikle doğrudur” denilen bilgi bütün ihtimallerde doğru olmalıdır. “Olabilir” denilen bilginin doğru olması için ise tek bir ihtimal yeterlidir.
❓ “Önce” ile “hemen önce” arasındaki fark nedir?
“Önce” ifadesinde iki kişi arasında başka kişiler olabilir. “Hemen önce” ifadesinde ise iki kişi yan yanadır ve araya kimse giremez.
❓ Çok değişkenli sorularda nasıl tablo kurulur?
Satırlara kişileri, sütunlara özellikleri (spor, gün, renk gibi) yazın. Bir özellik bir kişiye verildiğinde aynı sütundaki diğer kişilerden o özelliği silin.
❓ “Eğer A ise B” kuralından hangi sonuçlar çıkarılabilir?
Kesin olarak çıkarılabilen iki sonuç vardır: A gerçekleşmişse B de gerçekleşir. B gerçekleşmemişse A da gerçekleşmemiştir. “B gerçekleşti, o hâlde A gerçekleşti” sonucu ise kesin değildir.
❓ Sözel mantık soruları için nasıl çalışmalıyım?
Her gün birkaç soru çözerek tablo kurma alışkanlığı kazanın. Çözdüğünüz soruları kontrol ederken hangi ipucunu yanlış yorumladığınızı not edin. Süre tutarak çalışmak da sınav için hazırlık sağlar.
Hazırlayan: Bilal KIŞ