Anasayfa / 8. SINIF

8. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

8. sınıf Türkçe dersi ve LGS için Noktalama İşaretleri konusunu bu sayfada Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kuralları esas alınarak hazırlanmış ayrıntılı açıklamalar ve özgün örneklerle bulabilirsiniz. Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru ve ünlem işaretlerinin yanında kısa ve uzun çizgi, eğik çizgi, tırnak ve tek tırnak, yay ve köşeli ayraç, kesme işareti ve denden işareti de anlatılmıştır.

Her işaretin kullanıldığı yerler ve kullanılmadığı durumlar tablolar hâlinde verilmiş, örneklerde ilgili işaret kırmızı ve altı çizili gösterilmiştir. Sayfada ayrıca sık yapılan hatalar, LGS tipi örnek sorular, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.

🗺️ Kavram Haritası

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Nokta ( . )

Kullanıldığı YerÖrnek
Cümlenin sonunaKonferans salonu öğrencilerle doldu.
Bazı kısaltmaların sonunaDoç. Dr. Selim Kaya
Sayılardan sonra sıra bildirmek içinYarışmada 2. olduk.
Virgül veya çizgiyle sıralanan sıra sayılarında yalnızca son sayıdan sonra1, 3 ve 5. sorular kolaydı.
Yazıdaki madde numaralarından ve harflerinden sonraI. 1. A. a.
Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için23.04.1920
Saat ile dakikayı ayırmak içinSınav 10.15’te başlayacak.
Dört veya daha çok basamaklı sayıları üçlü gruplara ayırmak içinKütüphanede 18.650 kitap var.
Kitap ve dergi künyelerinin sonunaÖmer Seyfettin, Kaşağı, İstanbul, 2020.

⚠️ Uyarı

Ay adı yazıyla yazılırsa ay adının önüne ve arkasına nokta konmaz: 23 Nisan 1920 (23. Nisan. 1920 yazılmaz.)

2. Virgül ( , )

Kullanıldığı YerÖrnek
Aynı görevdeki art arda sıralanan sözcük ve söz gruplarını ayırmak içinMasada defterler, kalemler, cetveller vardı.
Sıralı cümleleri ayırmak içinGüneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı, köy uyandı.
Uzun cümlelerde yüklemden uzakta kalan özneyi belirtmek içinBizim mahallenin yıllanmış bakkalı Hüseyin amca, her sabah dükkânının önünü kendi eliyle süpürür.
Ara söz ve ara cümlelerin başına ve sonunaMüdürümüz, Ayten Hanım, törende bir konuşma yaptı.
Anlamı güçlendirmek için tekrarlanan sözcüklerin arasınaBekledik, bekledik, bekledik.
Tırnak içinde olmayan alıntı cümlesinin sonunaYarın erkenden yola çıkacağız, dedi babam.
Konuşma çizgisiyle verilen alıntı cümlesi bittiğinde— Bu kitabı sen mi aldın, diye sordu.
Kabul, ret veya teşvik bildiren “hayır, peki, olur, haydi” gibi sözlerden sonraHaydi, biraz daha gayret!
Anlam karışıklığını önlemek içinBu akşam, konuklarımız erken ayrıldı.
Hitap sözlerinden sonraDeğerli arkadaşlarım, sözlerime başlarken…
Kesirli sayılarda tam kısmı ondalık kısımdan ayırmak içinAteşi 38,5 dereceye çıkmıştı.
Özne olarak kullanılan “bu, şu, o” zamirlerinden sonraBu, hiç beklemediğim bir sonuçtu.
Künyelerde yazar, eser ve yayınevi bilgilerinden sonraSait Faik Abasıyanık, Semaver, İstanbul, 2019.

⚠️ Uyarı

TDK’ye göre virgülün konmadığı durumlar:

  • “ve, veya, yahut, ya … ya” bağlaçlarının önüne ve arkasına: Elma ve armut aldım.
  • Tekrarlı bağlaçların önüne ve arkasına: Ne aradı ne sordu.
  • “da / de” bağlacından sonra: Kardeşim de bizimle gelecek.
  • Şart ekinden sonra: Çalışırsan başarırsın.
  • “-ınca” anlamında zarf-fiil görevindeki “mı / mi” ekinden sonra: Akşam oldu mu kuşlar susar.

3. Noktalı Virgül ( ; )

TDK’ye göre noktalı virgülün kullanıldığı her durumda cümlede virgülle ayrılmış ögeler bulunur. Virgülle ayrılmış öge yoksa noktalı virgül kullanılmaz.

Kullanıldığı YerÖrnek
Virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak içinKahvaltıda peynir, zeytin, domates; öğle yemeğinde çorba, pilav, salata vardı.
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak içinÇocuklar koştu, güldü, oynadı; büyükler oturup sohbet etti.
İkiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonraYeni kütüphanemiz; geniş, aydınlık, sessiz bir yerdir.

4. İki Nokta ( : )

Kullanıldığı YerÖrnek
Örnek verileceğini bildiren cümlenin sonunaBu kursta şunları öğreneceksiniz: resim, heykel, seramik.
Açıklama yapılacağını bildiren cümlenin sonunaSize önemli bir haberim var: Okul gezisi ertelendi.
Karşılıklı konuşmalarda konuşanın adından sonraÖĞRETMEN: Ödevlerinizi getirdiniz mi?
Edebî eserlerde konuşma bölümünden önce gelen ifadenin sonunaDedem gülümseyerek söze başladı:
Matematikte bölme işareti olarak48:6=8

💡 Bilgilendirme

İki noktadan sonra gelen cümle büyük harfle başlar. Cümle olmayan sıralamalar ise küçük harfle başlar. (TDK, Büyük Harfler)

5. Üç Nokta ( … )

Kullanıldığı YerÖrnek
Anlatımı tamamlanmamış cümlelerin sonunaBir gün mutlaka o şehre gideceğim ama…
Açık yazılmak istenmeyen sözcük veya bölümlerin yerineBu işi kimin yaptığını … biliyoruz.
Alıntılarda alınmayan sözcük veya bölümlerin yerine“… ve köyün üstüne sessizce kar yağmaya başladı.”
Sözün bir yerde kesilip gerisinin okurun hayal gücüne bırakıldığını göstermek içinKapının arkasından gelen ses…
Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek içinEy gençlik!..
Karşılıklı konuşmalarda eksik bırakılan cevapları göstermek için— Neden geç kaldın? — Ben…

⚠️ Uyarı

Üç nokta yerine iki veya daha fazla nokta kullanılmaz. Ünlem ve soru işaretinden sonra ise iki nokta konması yeterlidir: Ey gençlik!..

6. Soru İşareti ( ? )

Kullanıldığı YerÖrnek
Soru eki veya soru sözcüğü içeren cümlelerin sonunaBu tabloyu kim yaptı?
Soru eki veya soru sözcüğü bulunmayan ama soru bildiren cümlelerin sonuna— Yaşınız?
Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheli bilgilerin yanına (yay ayraç içinde)1453 (?) yılında doğan ozan…

⚠️ Uyarı

Soru işaretinin konmadığı durumlar:

  • Zarf tümleci görevinde “mı / mi” eki alan yan cümlenin sonuna: Güneş battı mı hava serinler.
  • Soru bildiren sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti yalnızca en sona konur: Bize mi geleceksin, parka mı gideceksin?

7. Ünlem İşareti ( ! )

Kullanıldığı YerÖrnek
Sevinç, acı, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümle ve ifadelerin sonunaNe güzel bir sürpriz bu!
Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonraDikkat! Yolda buzlanma var.
Alay, kinaye veya küçümseme anlamı katmak için yay ayraç içindeÇok çalışkan (!) kardeşim yine uyuyor.

💡 Bilgilendirme

Seslenme ve hitap sözlerinde ünlem işareti hitap sözünden hemen sonra ya da cümlenin sonunda kullanılabilir. Alay ve kinaye bildiren ünlem işareti ise yalnızca yay ayraç içinde yazılır.

8. Kısa Çizgi ( - )

Kullanıldığı YerÖrnek
Satır sonuna sığmayan sözcükleri bölmek içinkü- / tüphane (satır sonunda “kü-” kalır, “tüphane” alt satıra geçer.)
Ara söz ve ara cümleleri ayırmak için (ayırdığı sözcüklere bitişik yazılır)Dedem -seksen yaşına girmişti- hâlâ bahçesiyle uğraşıyordu.
Sözcüğün kök, gövde ve eklerini ayırmak içingöz-lük-çü-lük
Fiil kök ve gövdelerini göstermek içinkoş-, okut-
İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna-lık, -la-
Sözcükleri hecelerine ayırmak içinö-ğren-ci
“arasında, ve, ile, ila, …-den …-e” anlamlarını vermek içinİzmir-Ankara yolu, 09.00-12.00 arası
Çıkarma işareti ve sıfırdan küçük değerleri göstermek için20-8=12, -5 °C

⚠️ Uyarı

Sayı adları yinelendiğinde aralarına kısa çizgi konmaz: iki üç gün sonra

9. Uzun Çizgi ( — )

Kullanıldığı YerÖrnek
Satır başına alınan konuşmaları göstermek için (konuşma çizgisi)— Bu akşam bize gelir misin?
Oyun metinlerinde konuşanın adından sonraNİLAY — Perdeyi aç da ışık girsin.

⚠️ Uyarı

Konuşma tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.

10. Eğik Çizgi ( / )

Kullanıldığı YerÖrnek
Yan yana yazılan dizelerin arasınaUzakta kaldı köyüm / Kavaklı yolun ucu
Adreste apartman ve daire numarası, semt ile şehir arasınaNo.: 8/3 Çankaya / ANKARA
Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için29/10/1923
Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için-da / -de
Bölme işareti olarak ve birimler arası oranlarda90/3=30, km/sa

11. Tırnak İşareti ve Tek Tırnak İşareti

Tırnak İşareti ( “ ” )

Kullanıldığı YerÖrnek
Başkasından veya bir yazıdan olduğu gibi aktarılan sözlerAtatürk “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” demiştir.
Özel olarak vurgulanmak istenen sözlerBu dönemin parolası “önce okuma” olsun.
Cümle içinde eser adları ve bölüm başlıkları“Çalıkuşu” romanını bitirdim.

⚠️ Uyarı

Tırnak işaretiyle ilgili TDK kuralları:

  • Alıntının sonundaki nokta, soru veya ünlem işareti tırnak içinde kalır: “Yarın görüşürüz!” dedi.
  • Tırnak içindeki sözcükten sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: “Çalıkuşu”nu okudum.
  • Eser adlarında tırnak yerine eğik yazı da kullanılabilir.

Tek Tırnak İşareti ( ‘ ’ )

Tırnak içindeki bir cümlede ayrıca tırnakla gösterilmesi gereken bir söz için tek tırnak kullanılır.

Örnek:

  • Arkadaşım “Dün ‘Kuyucaklı Yusuf’ romanını bitirdim.” dedi.

12. Yay Ayraç ve Köşeli Ayraç

Yay Ayraç ( ( ) )

Kullanıldığı YerÖrnek
Cümlenin anlamını tamamlayan, cümlenin dışında kalan ek bilgiler içinSafranbolu (Karabük) tarihî evleriyle ünlüdür.
Tiyatro ve senaryolarda konuşanın hareketini veya durumunu göstermek içinAHMET (Kapıyı açarak) Kimse yok mu?
Alıntının hangi eserden, yazardan veya künyeden geldiğini göstermek için“…” (Sait Faik, Semaver)
Alay, kinaye veya küçümseme bildiren ünlem işaretini içine almak içinÇok hızlı (!) bir koşucuymuş.
Şüpheli bilgiyi gösteren soru işaretini içine almak için1453 (?)
Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra1) 2) a) b)

⚠️ Uyarı

Ayraçla açıklanan bir sözcüğe gelen ek ayraçtan önce yazılır: Safranbolu’ya (Karabük) gittik.

Köşeli Ayraç ( [ ] )

Kullanıldığı YerÖrnek
Ayraç içinde yeniden ayraç gerektiğinde, dıştaki ayraç olarakMehmet Âkif [Ersoy (1873-1936)] İstiklal Marşı’nı yazmıştır.
Alıntılarda ve aktarımlarda çalışmayı yapanın eklediği sözler veya harfler için“Okul[a] vardığımızda zil çalmıştı.”
Kitap ve makale künyelerinde bazı ayrıntıları göstermek içinSait Faik [Abasıyanık], Semaver

13. Kesme İşareti ( ’ )

Kullanıldığı YerÖrnek
Özel adlara gelen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak içinErzurum’a, Mevlana’nın, Türkiye’dir
Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak içinAyten Hanım’a, Selim Bey’in
Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak içinTBMM’nin, MEB’e
Sayılara getirilen ekleri ayırmak için1923’te, 8’inci sınıf
Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için29 Ekim’de
Ölçü veya söyleyiş gereği düşen sesleri göstermek içinN’oldu, ne’n var?
Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için-lık’ın görevi, a’dan z’ye

⚠️ Uyarı

TDK’ye göre kesme işaretinin kullanılmadığı durumlar:

  • Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler: Türk Dil Kurumundan, Erzurum Lisesine
  • Özel adlara gelen yapım ekleri, çokluk eki ve sonrasındaki ekler: Erzurumlu, Türkçe, Ahmetler
  • Sonunda 3. tekil iyelik eki olan özel adlara gelen iyelik eki: Boğaz Köprümüz
  • Tırnak içindeki sözlere gelen ekler: “Çalıkuşu”nu

14. Denden İşareti ( " )

Bir liste veya tabloda alt alta gelen aynı sözlerin tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır.

Örnek

ÜrünBirim
Elmakilogram
Armut"
Ayva"

15. Sık Yapılan Hatalar

YanlışDoğruAçıklama
Elma, ve armut aldım.Elma ve armut aldım.“ve” bağlacından önce virgül konmaz.
Çalışırsan, başarırsın.Çalışırsan başarırsın.Şart ekinden sonra virgül konmaz.
Güneş battı mı hava serinler?Güneş battı mı hava serinler.Cümle soru bildirmez.
Ağaçlar yeşerdi; kuşlar ötüştü.Ağaçlar yeşerdi, kuşlar ötüştü.Virgülle ayrılmış öge olmadığı için noktalı virgül gerekmez.
Erzurum Lisesi’neErzurum LisesineKurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
“Çalıkuşu”’nu“Çalıkuşu”nuTırnaktan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
23. Nisan. 192023 Nisan 1920Ay adı yazıyla yazılınca nokta konmaz.
Ey gençlik!…Ey gençlik!..Ünlemden sonra iki nokta yeterlidir.

16. Örnek Soru Çözümleri

Örnek Soru-1

Geçen yaz ailemle Safranbolu’ya (I) gittik. Rehberimiz bize şöyle dedi (II) “Bu evler yüzyıllardır ayakta.” Tarihî evleri (III) dar sokakları ve eski çarşıyı gezdik. Dönüşte annem (IV) bu geziyi hiç unutmayacağını söyledi.

Bu metinde numaralanmış yerlerden hangisine iki nokta getirilmelidir?

A) I B) II C) III D) IV

YerGetirilmesi Gereken İşaretAçıklama
Iİşaret gerekmezDuraklama yoktur.
IIİki noktaKonuşma bölümünden önce gelen ifadenin sonuna iki nokta konur.
IIIVirgülEş görevli sözcükleri ayırır.
IVİşaret gerekmezKısa bir cümle olduğu için özneden sonra virgül gerekmez.

✅ Çözüm

Doğru cevap B seçeneğidir.

Örnek Soru-2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretiyle ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

A) Peki, akşam görüşürüz.

B) Ödevini bitirirsen, parka gidebilirsin.

C) Bu, benim için büyük bir onurdur.

D) Kütüphanede romanlar, hikâyeler, şiir kitapları vardı.

SeçenekDeğerlendirme
A“peki” sözcüğünden sonra virgül konur. Doğru.
BŞart ekinden (bitirirsen) sonra virgül konmaz. Yanlış.
CÖzne olarak kullanılan “bu” zamirinden sonra virgül konur. Doğru.
DEş görevli sözcükler virgülle ayrılmıştır. Doğru.

✅ Çözüm

Doğru cevap B seçeneğidir.

17. Etkinlik: Doğru İşareti Bulalım

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun noktalama işaretini getiriniz.

CümleCevap
1. Mehmet Âkif ( ) Ersoy (1873-1936) ( ) İstiklal Marşı’nı yazmıştır.Köşeli ayraç [ ]
2. Arkadaşım “Dün ( ) Sinekli Bakkal ( ) romanını bitirdim.” dedi.Tek tırnak ‘ ’
3. Kahvaltıda peynir, zeytin, bal ( ) akşam yemeğinde çorba, pilav, tatlı vardı.Noktalı virgül ( ; )
4. Değerli öğretmenlerim ( ) sözlerime başlarken…Virgül ( , )
5. 1, 2 ve 4 ( ) maddeleri yeniden okuyun.Nokta ( . )
6. Bu yaz Kars ( ) a gideceğiz.Kesme işareti ( ’ )
7. Ankara ( ) İstanbul treni yarım saat gecikti.Kısa çizgi ( - )

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

❓ Virgül hangi durumlarda kullanılmaz?

TDK’ye göre “ve, veya, yahut, ya … ya” bağlaçlarının ve tekrarlı bağlaçların önüne ve arkasına, “da / de” bağlacından ve şart ekinden sonra, “-ınca” anlamındaki “mı / mi”den sonra virgül konmaz.

❓ Noktalı virgül nerede kullanılır?

Virgüllerle ayrılmış grupları ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak ve ikiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra kullanılır.

❓ Köşeli ayraç ne zaman kullanılır?

Ayraç içinde yeniden ayraç gerektiğinde dıştaki ayraç olarak, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için ve künyelerde bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır.

❓ Tek tırnak işareti ne işe yarar?

Tırnak içindeki bir cümlede ayrıca tırnakla gösterilmesi gereken bir söz için kullanılır: Arkadaşım “Dün ‘Kuyucaklı Yusuf’ romanını bitirdim.” dedi.

❓ Ünlemden sonra kaç nokta konur?

Üç nokta yerine iki veya daha fazla nokta kullanılmaz. Ancak ünlem ve soru işaretinden sonra iki nokta konması yeterlidir: Ey gençlik!..

❓ Kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılır mı?

Hayır. TDK’ye göre kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumundan, Erzurum Lisesine.

Kaynak: Türk Dil Kurumu, Yazım Kuralları – Noktalama İşaretleri (tdk.gov.tr)

Hazırlayan: Bilal KIŞ