Anasayfa / 8. SINIF

8. Sınıf Fiilimsiler Konu Anlatımı

8. sınıf Türkçe dersi ve LGS için hazırlanan bu sayfada Fiilimsiler konusu ayrıntılı açıklamalar, tablolar ve özgün örneklerle anlatılmaktadır. Fiilimsiler üç başlıkta ele alınmıştır: isim-fiiller, sıfat-fiiller ve zarf-fiiller.

Sayfada fiilimsilerin ekleri ve özellikleri, kalıcı isim olmuş sözcükler, fiilimsi ekleriyle karıştırılan ekler, fiilimsilerin cümle yapısına etkisi, LGS tipi örnek sorular, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.

🗺️ Kavram Haritası

FİİLİMSİLER

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Fiilimsi Nedir?

Fiil kök veya gövdelerine getirilen bazı eklerle oluşan, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi denir. Fiilimsiler hem fiilin hem de isim, sıfat veya zarfın özelliklerini taşır.

FiilFiilimsiGöreviÖrnek
oku-okumakİsimKitap okumak hayal gücümüzü geliştirir.
oku-okunasıSıfatBu, gerçekten okunası bir roman.
oku-okuyarakZarfŞiiri yüksek sesle okuyarak ezberledi.

Fiilimsilerin Özellikleri

Özellikler:

  • Fiilimsiler fiilden türer. Kökleri her zaman bir fiildir: koş-an, gül-erek, yaz-mak.
  • Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma / -me) alabilir: gel-me-yen, bak-ma-dan, uyu-ma-mak.
  • Fiilimsiler kip ve kişi ekleri almaz, yani çekimli fiil gibi yargı bildirmez. “Koşan çocuk…” dediğimizde söz tamamlanmaz.
  • Fiilimsiler kendi başına bir yargı bildirmez ama cümleye ikinci bir yargı katar. Bu nedenle içinde fiilimsi bulunan cümleler birleşik cümledir.
  • Fiilimsi ekiyle oluşup zamanla bir varlığın adı olan sözcükler (dondurma, yazar) kalıcı isim sayılır ve fiilimsi değildir.

🔎 İpucu

Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için kökü bulun. Kök bir fiil değilse (kitap-lık, göz-lük) sözcük fiilimsi olamaz. Kök fiilse ekine bakın: -mak, -an, -ınca gibi fiilimsi ekleri alıp almadığını kontrol edin.

2. İsim-Fiil (Ad-Eylem)

Fiillere getirilen eklerle oluşan ve cümlede isim gibi kullanılan fiilimsilerdir. İsim-fiiller isim gibi hâl, iyelik ve çokluk eklerini alabilir.

EkÖrnek FiilimsiÖrnek Cümle
-ma / -meyüzmeBu yaz yüzmeyi öğrendim.
-mak / -mekgörmekEn büyük hayalim Nemrut Dağı’nı görmek.
-ış / -iş / -uş / -üşgülüşDedemin gülüşü hâlâ gözümün önünde.

⚠️ Uyarı

“-ma / -me” eki iki farklı görevde kullanılır:

  • İsim-fiil eki: “Koşma yarışmasında birinci oldu.” → “koşma” bir isimdir, yarışmanın adıdır.
  • Olumsuzluk eki: “Koridorda koşma!” → “koşma” çekimli bir fiildir, olumsuz emir bildirir. Fiilimsi değildir.

🔎 İpucu

“-ma / -me” ekini alan sözcükten sonra başka bir ek geliyorsa (koş-ma-yı, oku-ma-sı) veya sözcük bir ismi niteliyorsa (koşma yarışı) isim-fiildir. Sözcük cümlenin sonunda emir anlamı taşıyorsa olumsuzluk ekidir.

Kalıcı İsim Olmuş İsim-Fiiller

Bazı sözcükler isim-fiil ekiyle oluştuğu hâlde zamanla bir varlığın veya kavramın adı olmuştur. Bu sözcükler artık fiilimsi sayılmaz.

Kalıcı İsimÖrnek Cümle
dondurmaAnnem bize çilekli dondurma aldı.
dolmaAkşam yemeğinde biber dolması vardı.
çakmakKamp malzemelerinin arasına çakmak da koyduk.
yemekBu lokantanın yemekleri çok lezzetli.
girişMüzenin girişinde uzun bir kuyruk vardı.

⚠️ Uyarı

Aynı sözcük cümleye göre kalıcı isim veya fiilimsi olabilir: “Bu akşam yemek çok güzeldi.” (kalıcı isim: besin) / “Akşam erken yemek sağlıklıdır.” (isim-fiil: yeme işi)

3. Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiillere getirilen eklerle oluşan ve cümlede sıfat gibi bir ismi niteleyen fiilimsilerdir. Sıfat-fiiller nitelediği isimden önce gelir.

EkÖrnek FiilimsiÖrnek Cümle
-an / -enkoşanSahilde koşan çocuklar martıları ürküttü.
-ası / -esigörülesiBu vadide görülesi bir şelale var.
-maz / -mezbitmezÖğretmenimiz bitmez bir sabırla anlattı.
-ar / -er / -rakarKöyün ortasından akar bir dere geçiyordu.
-dık / -dik (-duk, -dük, -tık…)okuduğumOkuduğum kitabı arkadaşıma verdim.
-acak / -ecekokunacakOkunacak kitaplar masanın üstünde duruyor.
-mış / -mişkırılmışKırılmış vazoyu çöpe attık.

Adlaşmış Sıfat-Fiil

Sıfat-fiil nitelediği isim söylenmeden kullanıldığında ismin yerini tutar. Bu durumda sıfat-fiil adlaşmış olur ama fiilimsi olmaya devam eder.

Örnekler:

  • Gelenler kapıda bekliyor. (gelen kişiler)
  • Okuduklarını bize anlattı. (okuduğu şeyler)
  • Yaşlılara yardım etmeliyiz. → “yaşlı” fiilden türemediği için fiilimsi değildir.

Kalıcı İsim Olmuş Sıfat-Fiiller

Kalıcı İsimÖrnek Cümle
yazarOkulumuza ünlü bir yazar geldi.
okurDergi, okurlarından gelen mektupları yayımladı.
gelecekGelecek, bugünden hazırlananlarındır.
dolmuşİşe her sabah dolmuşla gidiyor.
geçmişGeçmişini bilmeyen geleceğini kuramaz.

⚠️ Uyarı

“Gelecek hafta sınav var.” cümlesinde “gelecek” sözcüğü “hafta” ismini niteler ve sıfat-fiildir. “Gelecek, gençlerin ellerinde şekillenecek.” cümlesinde ise “gelecek” bir zaman kavramının adıdır ve kalıcı isimdir.

4. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)

Fiillere getirilen eklerle oluşan ve cümlede zarf gibi yüklemi zaman, durum, sebep gibi yönlerden niteleyen fiilimsilerdir. Zarf-fiiller genellikle ek almaz ve cümlede zarf tamlayıcısı olur.

EkÖrnek CümleAnlamı
-ıp / -ip / -up / -üpEve gelip ödevini yaptı.Sıra, ardışıklık
-arak / -erekGülerek içeri girdi.Durum
-madan / -medenKahvaltı yapmadan evden çıktı.Durum (yapmaksızın)
-ınca / -inceZil çalınca öğrenciler bahçeye koştu.Zaman
-kenDers çalışırken müzik dinlemem.Zaman
-alı / -eliOkula başlayalı iki ay oldu.Zaman (…den beri)
-dıkça / -dikçeOkudukça yeni şeyler öğreniyorum.Zaman, süreklilik
-casına / -cesineKuş gibi uçarcasına koştu.Benzetme, durum
-a … -a / -e … -eKoşa koşa otobüse yetişti.Durum
-r … -maz / -mezEve girer girmez annesini aradı.Zaman (hemen)
-dığında / -diğindeTatile gittiğimizde havalar ısınmıştı.Zaman

🔎 İpucu

Zarf-fiiller yükleme sorulan “Ne zaman? Nasıl? Niçin?” sorularına cevap verir. “Gülerek içeri girdi.” cümlesinde “Nasıl girdi?” sorusunun cevabı “gülerek”tir.

5. Fiilimsi Ekleriyle Karıştırılan Ekler

Bazı fiilimsi ekleri, çekimli fiillerde kullanılan yargının zamanını belirten eklerle aynı biçimdedir. Bu eklerin fiilimsi oluşturup oluşturmadığını anlamak için sözcüğün cümledeki görevine bakılır.

EkFiilimsi (sıfat-fiil)Çekimli Fiil (yüklem)
-mışPişmiş yemekler masaya kondu.Yemekler çoktan pişmiş. (yargının gerçekleşme anından öncesi)
-acakGelecek misafirler için hazırlık yaptık.Misafirler akşam gelecek. (yargının gerçekleşme anından sonrası)
-ar / -rAkar sular bulanmaz.Bu dere bahar aylarında coşkuyla akar. (yargının sürekliliği)
-maz / -mezBitmez bir sabırla bekledi.Bu iş bir günde bitmez. (yargının sürekliliği, olumsuz)
-ma / -meOkuma saatinde herkes kitabını açtı.Bu kitabı şimdi okuma. (olumsuz emir)

⚠️ Uyarı

Ekin bulunduğu sözcük bir ismi niteliyorsa sıfat-fiildir. Sözcük cümlenin yüklemiyse ve kişi bildiriyorsa çekimli fiildir.

6. Fiilimsi ve Cümle Yapısı

İçinde fiilimsi bulunan cümleler yapısına göre birleşik cümledir. Fiilimsi, cümleye tam olarak tamamlanmamış ikinci bir yargı katar.

CümleFiilimsiYapısı
Ders bitince eve döndük.bitince (zarf-fiil)Birleşik cümle
Bahçeye dikilen fidanlar büyüdü.dikilen (sıfat-fiil)Birleşik cümle
Erken uyumak sağlığa yararlıdır.uyumak (isim-fiil)Birleşik cümle
Kardeşim her akşam kitap okur.Fiilimsi yokBasit cümle

💡 Bilgilendirme

Fiilimsi cümlenin yüklemi olarak da kullanılabilir. Bu durumda cümle isim cümlesi olur: “En büyük hayalim bir gün Kapadokya’yı görmek.”

7. Özet Tablo

Fiilimsi TürüEkleriCümledeki GöreviÖrnek
İsim-fiil-ma, -mak, -ışİsim gibi kullanılır.Yüzmeyi öğrendim.
Sıfat-fiil-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -mişBir ismi niteler.Okuduğum kitap güzeldi.
Zarf-fiil-ıp, -arak, -madan, -ınca, -ken, -alı, -dıkça, -casına…Yüklemi niteler.Gülerek içeri girdi.

8. Örnek Soru Çözümleri

Örnek Soru-1

Yazın gittiğimiz (I) köy, dağların arasına saklanmış (II) küçük bir yerdi. Sabahları uyanınca (III) dedemle bahçeye çıkar, toplamak (IV) için olgun erikleri seçerdik.

Bu metinde numaralanmış sözcüklerden hangileri sıfat-fiildir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) III ve IV

SözcükDeğerlendirme
gittiğimiz (I)“köy” ismini niteler, -dık eki: sıfat-fiil
saklanmış (II)“yer” ismini niteler, -mış eki: sıfat-fiil
uyanınca (III)“Ne zaman?” sorusunun cevabı, -ınca eki: zarf-fiil
toplamak (IV)İsim gibi kullanılmış, -mak eki: isim-fiil

✅ Çözüm

Doğru cevap A seçeneğidir.

Örnek Soru-2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi vardır?

A) Kardeşim pazardan limonlu dondurma aldı.

B) Lütfen kütüphanede yüksek sesle konuşma.

C) Dedem mektubu dün akşam yazmış.

D) Sınıfa girerken öğretmenimizi selamladık.

SeçenekDeğerlendirme
A“dondurma” kalıcı isimdir, fiilimsi değildir.
B“konuşma” olumsuz emir bildiren çekimli fiildir.
C“yazmış” cümlenin yüklemidir, çekimli fiildir.
D“girerken” -ken ekiyle oluşmuş zarf-fiildir.

✅ Çözüm

Doğru cevap D seçeneğidir.

Örnek Soru-3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-acak / -ecek” eki sıfat-fiil oluşturmuştur?

A) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.

B) Sergilenecek resimler duvarlara asıldı.

C) Gençler, ülkenin geleceğini omuzlarında taşıyor.

D) Bu hafta sonu dedemi ziyaret edeceğiz.

SeçenekDeğerlendirme
A“çıkacağız” yüklemdir, çekimli fiildir.
B“sergilenecek” “resimler” ismini niteler: sıfat-fiil
C“gelecek” kalıcı isimdir.
D“edeceğiz” yüklemdir, çekimli fiildir.

✅ Çözüm

Doğru cevap B seçeneğidir.

Örnek Soru-4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?

A) Kapıyı açan kişi tanımadığım biriydi.

B) Her gün düzenli yürümek kalbi güçlendirir.

C) Şarkı söyleyerek bahçede dolaşıyordu.

D) Kar yağınca okullar tatil edildi.

SeçenekDeğerlendirme
A“açan”, “tanımadığım”: sıfat-fiil
B“yürümek” isim gibi kullanılmış: isim-fiil
C“söyleyerek”: zarf-fiil
D“yağınca”: zarf-fiil

✅ Çözüm

Doğru cevap B seçeneğidir.

9. Etkinlik: Fiilimsileri Bulalım

Aşağıdaki cümlelerdeki fiilimsileri bulup türlerini yazınız. Fiilimsi yoksa “yok” yazınız.

CümleFiilimsiTürü
1. Ağlayan bebeği annesi kucağına aldı.ağlayanSıfat-fiil
2. Her sabah erken kalkmayı alışkanlık hâline getirdi.kalkmayıİsim-fiil
3. Kitabı bitirince arkadaşına verdi.bitirinceZarf-fiil
4. Kırık camdan içeri soğuk hava giriyordu.Yok“kırık” fiilimsi eki almamıştır.
5. Yanmış ağaçların yerine yeni fidanlar dikildi.yanmışSıfat-fiil
6. Bakkala uğramadan eve gitme.uğramadanZarf-fiil (“gitme” olumsuz emirdir.)
7. Sevdiği şarkıyı duyunca gözleri doldu.sevdiği / duyuncaSıfat-fiil / Zarf-fiil

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

❓ Fiilimsi nedir?

Fiil kök veya gövdelerine getirilen eklerle oluşan, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üçe ayrılır.

❓ İsim-fiil ekleri nelerdir?

İsim-fiil ekleri -ma / -me, -mak / -mek ve -ış / -iş / -uş / -üş ekleridir: yüzme, görmek, gülüş.

❓ Sıfat-fiil ekleri nelerdir?

Sıfat-fiil ekleri -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er, -dık / -dik, -acak / -ecek ve -mış / -miş ekleridir.

❓ Zarf-fiil ekleri nelerdir?

Başlıca zarf-fiil ekleri -ıp, -arak, -madan, -ınca, -ken, -alı, -dıkça, -casına, -a … -a, -r … -maz ve -dığında ekleridir.

❓ “dondurma” sözcüğü neden fiilimsi değildir?

“dondurma” sözcüğü isim-fiil ekiyle oluşmuş ama zamanla bir yiyeceğin adı olmuştur. Kalıcı isim olan sözcükler fiilimsi sayılmaz.

❓ Fiilimsi olan cümle hangi yapıdadır?

İçinde fiilimsi bulunan cümleler yapısına göre birleşik cümledir: “Ders bitince eve döndük.”

Hazırlayan: Bilal KIŞ