Anasayfa / 7. SINIF

7. Sınıf Sözel Mantık ve Muhakeme Konu Anlatımı

7. sınıf Türkçe dersi Sözel Mantık ve Muhakeme konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Sıralama ve çoklu eşleştirme soruları, kesinlikle doğru, olabilir ve kesinlikle yanlış ayrımı, yuvarlak masa soruları ile akıl yürütme, koşullu çıkarım ve şifreleme, adım adım çözülmüş özgün örneklerle açıklanmıştır.

🗺️ Kavram Haritası

SÖZEL MANTIK VE MUHAKEME

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Sözel Mantık ve Muhakeme Nedir?

Sözel mantık ve muhakeme; bir metinde, tabloda ya da ipuçlarında verilen bilgileri düzenleyerek metinde açıkça yazılmayan sonuçlara akıl yürütme yoluyla ulaşma becerisidir.
Bu sorularda ezber bilgiye gerek yoktur. Başarı; dikkatli okumaya, bilgileri düzenli bir tabloya aktarmaya ve ihtimalleri sabırla denemeye bağlıdır.

💡 Bilgilendirme

Sözel mantık soruları bize şu becerileri kazandırır:

  • Analiz etme: Karmaşık bir durumu küçük parçalara ayırma
  • İlişki kurma: Ayrı ayrı verilen bilgileri birbirine bağlama
  • Çıkarım yapma: Verilenlerden yola çıkarak yeni bir bilgiye ulaşma
  • Eleme yapma: Mümkün olmayan ihtimalleri adım adım ortadan kaldırma

2. Sözel Mantık Sorularının Çözüm Aşamaları

AşamaYapılacaklar
1. Dikkatli OkumaBütün ipuçlarını baştan sona bir kez okuyun. Kaç kişi, kaç yer, kaç gün olduğunu belirleyin.
2. Tablo KurmaDeğişmeyen unsurları (günleri, sıraları, şubeleri) tablonun başlığına yazın. Kişileri bu başlıkların altına yerleştirin.
3. Kesin BilgilerÖnce “Nil çarşamba günü nöbet tutar.” gibi doğrudan yerleştirilebilen bilgileri tabloya işleyin.
4. Eleme ve DenemeOlumsuz bilgileri ✗ ile gösterin. Birden fazla ihtimal varsa her birini ayrı satırda deneyin, çelişki çıkan ihtimali eleyin.
5. KontrolBulduğunuz düzeni bütün ipuçlarıyla tek tek karşılaştırın. Ardından soru kökünü dikkatle okuyup cevaplayın.

⚠️ Uyarı

Soruda verilmeyen bir bilgiyi kendi tahmininizle tabloya eklemeyin. Sözel mantık sorularında yalnızca verilen ipuçları kullanılır.

3. Sıralama Soruları

Kişilerin, nesnelerin veya olayların günlere, saatlere ya da sıralara göre dizilmesini isteyen sorulardır.

🔎 İpucu

Sıralama sorularında dikkat edilecekler:

  • “Önce” ile “hemen önce” aynı şey değildir. “Kerem, Oğuz’dan önce” dendiğinde aralarında başka kişiler olabilir. “Hemen önce” dendiğinde ise iki kişi yan yana olmalıdır.
  • Yan yana olması gereken kişileri tek bir blok gibi düşünün: [Kerem – Oğuz]
  • “Pazartesi değildir”, “cuma değildir” gibi olumsuz bilgileri tabloda ✗ işaretiyle gösterin.

Örnek Soru

Kerem, Lale, Mert, Nil ve Oğuz; okul kütüphanesinde pazartesiden cumaya kadar her gün bir kişi olmak üzere nöbet tutacaktır. Nöbet günleriyle ilgili şunlar bilinmektedir:

• Nil çarşamba günü nöbet tutacaktır.

• Oğuz, Kerem’den hemen sonraki gün nöbet tutacaktır.

• Lale pazartesi ve cuma günleri nöbet tutmayacaktır.

• Mert, Lale’den sonraki bir günde nöbet tutacaktır.

Buna göre nöbet çizelgesi nasıl oluşur?

1. Adım: Kesin bilgiyi yerleştirelim: Nil → çarşamba.

PazartesiSalıÇarşambaPerşembeCuma
Nil

2. Adım: [Kerem – Oğuz] bloğu iki ardışık boş gün ister. Çarşamba dolu olduğu için blok ya pazartesi-salı ya da perşembe-cuma günlerine yerleşir.

İhtimalPzt.SalıÇrş.Prş.CumaSonuç
1. İhtimalKeremOğuzNil??Lale cuma olamaz → Lale perşembe, Mert cuma. ✓ Mert, Lale’den sonra.
2. İhtimal??NilKeremOğuzLale pazartesi olamaz → Lale salı, Mert pazartesi. ✗ Mert, Lale’den önce kalıyor.

✅ Çözüm

Nöbet çizelgesi: Pazartesi Kerem – Salı Oğuz – Çarşamba Nil – Perşembe Lale – Cuma Mert

4. Kesinlikle Doğru – Olabilir – Kesinlikle Yanlış

Bazı sorularda ipuçları tek bir düzen vermez, birden fazla ihtimal ortaya çıkar. Bu durumda soru kökü çok önemlidir. Cevap, ihtimallerin hepsine birden bakılarak verilir.

Soru KöküAnlamı
Kesinlikle doğrudurBütün ihtimallerde doğru olan bilgidir.
Olabilir / Doğru olabilirEn az bir ihtimalde doğru olan bilgidir.
Kesinlikle yanlıştır / OlamazHiçbir ihtimalde doğru olmayan bilgidir.

Örnek İnceleme

Yukarıdaki nöbet sorusunda “Mert, Lale’den sonraki bir günde nöbet tutacaktır.” ipucu verilmeseydi iki ihtimal de geçerli olurdu:

1. İhtimal: Kerem – Oğuz – Nil – Lale – Mert

2. İhtimal: Mert – Lale – Nil – Kerem – Oğuz

Yargı1. İhtimal2. İhtimalSonuç
Lale ile Mert ardışık günlerde nöbet tutar.✓✓Kesinlikle doğrudur.
Mert pazartesi günü nöbet tutar.✗✓Olabilir.
Kerem perşembe günü nöbet tutar.✗✓Olabilir.
Nil ile Lale arasında bir gün vardır.✗✗Kesinlikle yanlıştır.

⚠️ Uyarı

“Olabilir” diye sorulan bir yargının doğru olması için tek bir ihtimal yeterlidir. “Kesinlikle doğrudur” diye sorulan bir yargı ise her ihtimalde doğru olmalıdır.

5. Çoklu Eşleştirme Soruları

Her kişinin birden fazla özellikle (örneğin hem kulüp hem şube) eşleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda en kullanışlı araç iki yönlü tablodur.

🔎 İpucu

Çoklu eşleştirme sorularında dikkat edilecekler:

  • Kişileri satırlara, özellikleri sütunlara yazın.
  • Bir özellik bir kişiye verildiğinde o özelliği diğer kişilerin satırından silin.
  • Bir kişi için tek seçenek kaldığında o seçenek kesinleşir. Bu bilgi çoğu zaman yeni bir kesin bilgi doğurur.

Örnek Soru

Aslı, Burak, Cansu ve Deniz farklı şubelerde (7-A, 7-B, 7-C, 7-D) okumakta ve farklı kulüplere (Satranç, Drama, Resim, Müzik) katılmaktadır. Bu öğrencilerle ilgili şunlar bilinmektedir:

• Aslı Drama kulübündedir ve 7-D şubesinde değildir.

• Burak 7-C şubesindedir ve Müzik kulübünde değildir.

• Cansu Satranç ve Müzik kulüplerinde değildir.

• Müzik kulübündeki öğrenci 7-A şubesindedir.

Buna göre her öğrencinin şubesi ve kulübü nedir?

1. Adım: Aslı Drama kulübündedir. Müzik kulübü Burak ve Cansu’ya verilemez. Geriye yalnızca Deniz kalır: Deniz → Müzik.

2. Adım: Müzik kulübündeki öğrenci 7-A’dadır. Buna göre Deniz → 7-A.

3. Adım: Cansu Satranç ve Müzik kulübünde değildir, Drama da Aslı’nındır. O hâlde Cansu → Resim, Burak → Satranç.

4. Adım: Burak 7-C’de, Deniz 7-A’dadır. Aslı 7-D’de olamayacağı için Aslı → 7-B, Cansu → 7-D.

ÖğrenciKulüpŞube
AslıDrama7-B
BurakSatranç7-C
CansuResim7-D
DenizMüzik7-A

✅ Çözüm

Her öğrencinin kulübü ve şubesi kesin olarak belirlenmiştir. Bir kesin bilginin bir sonrakini nasıl doğurduğuna dikkat edin.

6. Yuvarlak Masa Soruları

Kişilerin yuvarlak bir masa etrafına yerleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda “yan yana” ve “karşı karşıya” ifadeleri önemlidir.

🔎 İpucu

Yuvarlak masa sorularında dikkat edilecekler:

  • Masayı bir daire, sandalyeleri eşit aralıklı noktalar şeklinde çizin.
  • Altı kişilik bir masada her kişinin iki komşusu ve bir karşısı vardır.
  • Masa döndürüldüğünde düzen değişmez. Bu yüzden ilk kişiyi istediğiniz sandalyeye yerleştirerek başlayabilirsiniz.

Örnek Soru

Ece, Faruk, Gizem, Hakan, İpek ve Kaan altı kişilik yuvarlak bir masa etrafında oturmaktadır.

• Ece ile Hakan karşı karşıya oturmaktadır.

• Gizem ve Kaan, Ece’nin iki yanında oturmaktadır.

• Faruk, Hakan’ın yanında oturmaktadır.

• İpek, Gizem’in yanında oturmamaktadır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Faruk, Kaan’ın yanında oturmaktadır. B) İpek, Gizem’in karşısında oturmaktadır.

C) Kaan, Hakan’ın yanında oturmaktadır. D) Faruk, Ece’nin yanında oturmaktadır.

1. Adım: Ece’yi üst sandalyeye, karşısındaki alt sandalyeye Hakan’ı yerleştirelim. Gizem ve Kaan, Ece’nin iki yanına oturur.

2. Adım: Hakan’ın iki yanındaki sandalyeler boştur. Faruk bunlardan birine oturur. İpek, Gizem’in yanında oturamayacağı için Gizem tarafındaki boş sandalyeye Faruk, Kaan tarafındaki boş sandalyeye İpek yerleşir.

MASA Ece Gizem Faruk Hakan İpek Kaan

3. Adım: Şekle göre karşı karşıya oturanlar: Ece – Hakan, Gizem – İpek, Kaan – Faruk.

✅ Çözüm

İpek, Gizem’in karşısında oturmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.

7. Muhakeme Soruları

Akıl Yürütme Yolları

YolAçıklamaÖrnek
TümdengelimGenel bir kuraldan özel bir sonuca ulaşılır. Öncüller doğruysa sonuç da kesinlikle doğrudur.Bütün memeliler akciğerle solunum yapar. Yunus bir memelidir. O hâlde yunus akciğerle solunum yapar.
TümevarımTek tek gözlemlerden genel bir sonuca ulaşılır. Sonuç güçlü bir tahmindir ama kesin değildir.Bahçedeki gül, lale ve papatya güneşe doğru yöneldi. Çiçekler genellikle güneşe yöneliyor olabilir.
Benzetim (Analoji)İki durum arasındaki benzerlikten yola çıkılarak sonuca ulaşılır.Gemi için kaptan ne ise orkestra için şef odur.

⚠️ Uyarı

Tümevarımla ulaşılan sonuçlar kesin değildir. Yeni bir gözlem bu sonucu değiştirebilir. Bu yüzden böyle sonuçlar “olabilir, genellikle” gibi ifadelerle söylenir.

Koşullu Çıkarım

“Eğer … ise …” kalıbıyla kurulan ifadelerde bir durumun gerçekleşmesi başka bir duruma bağlanır. Bu ifadelerden doğru sonuç çıkarmak dikkat ister.

Örnek İnceleme

Kural: “Eğer kar yağarsa okul gezisi ertelenir.”

BilinenÇıkarımDeğerlendirme
Kar yağdı.Gezi ertelendi.Doğru çıkarım: Koşul gerçekleşmiştir.
Gezi ertelenmedi.Kar yağmadı.Doğru çıkarım: Kar yağsaydı gezi ertelenirdi.
Gezi ertelendi.Kar yağdı.Hatalı çıkarım: Gezi başka bir sebeple de ertelenmiş olabilir.
Kar yağmadı.Gezi yapıldı.Hatalı çıkarım: Kural, kar yağmadığında ne olacağını söylemez.

💡 Bilgilendirme

Koşullu bir ifadede sonucun gerçekleşmesi, koşulun da gerçekleştiğini göstermez. “Gezi ertelendi.” bilgisinden kar yağdığı sonucuna kesin olarak ulaşılamaz.

Şifreleme Soruları

Bir kelimenin, harfin veya sayının belirli bir kurala göre başka harf, sayı ya da sembollerle gösterildiği sorulardır.

Şifreleme TürüAçıklama
Sayı ile şifrelemeHer harf, alfabedeki sıra numarasıyla gösterilir.
Sembol eşlemeHer harfe bir sembol karşılık gelir. Kural, verilen örneklerin karşılaştırılmasıyla bulunur.
Harf ötelemeHarfler alfabede belirli sayıda ileri veya geri kaydırılır.

Türk alfabesindeki harflerin sıra numaraları

A-1B-2C-3Ç-4D-5E-6F-7G-8Ğ-9H-10
I-11İ-12J-13K-14L-15M-16N-17O-18Ö-19P-20
R-21S-22Ş-23T-24U-25Ü-26V-27Y-28Z-29

Örnek Soru-1

Bir şifreleme oyununda her harf, Türk alfabesindeki sıra numarasıyla gösterilmektedir. Bu kurala göre “KAR” sözcüğü “14-1-21” şeklinde şifrelenmiştir.

Buna göre “2-1-15” şifresi hangi sözcüğü gösterir?

A) DAL B) BAL C) KAL D) LAB

Çözüm: 2 → B, 1 → A, 15 → L harfidir. Şifre “BAL” sözcüğünü gösterir. Doğru cevap B seçeneğidir. “DAL” sözcüğünün şifresi ise 5-1-15 olurdu.

Örnek Soru-2

Bir şifreleme sisteminde her harfe bir sembol karşılık gelmektedir:

ELMA → ★ ◆ ● ▲

MASA → ● ▲ ■ ▲

Buna göre “MASAL” sözcüğünün şifresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) ● ▲ ■ ▲ ★ B) ● ▲ ■ ▲ ◆ C) ◆ ▲ ■ ▲ ● D) ● ■ ▲ ■ ◆

Çözüm: ELMA ve MASA sözcüklerinde ortak olan M ve A harfleri ● ve ▲ ile gösterilmiştir. Buna göre E → ★, L → ◆, M → ●, A → ▲, S → ■ olur. “MASAL” sözcüğünün şifresi “● ▲ ■ ▲ ◆” olur. Doğru cevap B seçeneğidir.

🔎 İpucu

Sembol sorularında önce verilen sözcüklerdeki ortak harfleri bulun. Ortak harflerin sembolleri de ortak olacağı için kural kolayca çözülür.

Konuyu pekiştirmek için 7. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtlarına ve sözel mantık testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

7. sınıf sözel mantık ve muhakeme konusunda hangi soru tipleri var?

Konuda sıralama soruları, çoklu eşleştirme soruları, yuvarlak masa soruları ile akıl yürütme, koşullu çıkarım ve şifreleme soruları yer alır. Ayrıca “kesinlikle doğru, olabilir, kesinlikle yanlış” soru kökleri ayrı bir başlıkta açıklanmıştır.

Koşullu ifadelerden nasıl doğru sonuç çıkarılır?

“Eğer kar yağarsa gezi ertelenir.” gibi bir kuralda koşul gerçekleşirse sonuç da gerçekleşir. Sonuç gerçekleşmediyse koşulun da gerçekleşmediği söylenebilir. Ancak sonucun gerçekleşmesi, koşulun gerçekleştiğini göstermez. Gezi başka bir sebeple de ertelenmiş olabilir.

Konu anlatımında çözümlü örnek var mı?

Evet. Sıralama, çoklu eşleştirme, yuvarlak masa ve şifreleme soruları için özgün örnekler tablolarla adım adım çözülmüştür.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 7. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtları ile sözel mantık testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ