7. Sınıf Sözel Mantık ve Muhakeme Konu Anlatımı
7. sınıf Türkçe dersi Sözel Mantık ve Muhakeme konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Sıralama ve çoklu eşleştirme soruları, kesinlikle doğru, olabilir ve kesinlikle yanlış ayrımı, yuvarlak masa soruları ile akıl yürütme, koşullu çıkarım ve şifreleme, adım adım çözülmüş özgün örneklerle açıklanmıştır.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
1. Sözel Mantık ve Muhakeme Nedir?
Sözel mantık ve muhakeme; bir metinde, tabloda ya da ipuçlarında verilen bilgileri düzenleyerek metinde açıkça yazılmayan sonuçlara akıl yürütme yoluyla ulaşma becerisidir.
Bu sorularda ezber bilgiye gerek yoktur. Başarı; dikkatli okumaya, bilgileri düzenli bir tabloya aktarmaya ve ihtimalleri sabırla denemeye bağlıdır.
💡 Bilgilendirme
Sözel mantık soruları bize şu becerileri kazandırır:
- Analiz etme: Karmaşık bir durumu küçük parçalara ayırma
- İlişki kurma: Ayrı ayrı verilen bilgileri birbirine bağlama
- Çıkarım yapma: Verilenlerden yola çıkarak yeni bir bilgiye ulaşma
- Eleme yapma: Mümkün olmayan ihtimalleri adım adım ortadan kaldırma
2. Sözel Mantık Sorularının Çözüm Aşamaları
| Aşama | Yapılacaklar |
|---|---|
| 1. Dikkatli Okuma | Bütün ipuçlarını baştan sona bir kez okuyun. Kaç kişi, kaç yer, kaç gün olduğunu belirleyin. |
| 2. Tablo Kurma | Değişmeyen unsurları (günleri, sıraları, şubeleri) tablonun başlığına yazın. Kişileri bu başlıkların altına yerleştirin. |
| 3. Kesin Bilgiler | Önce “Nil çarşamba günü nöbet tutar.” gibi doğrudan yerleştirilebilen bilgileri tabloya işleyin. |
| 4. Eleme ve Deneme | Olumsuz bilgileri ✗ ile gösterin. Birden fazla ihtimal varsa her birini ayrı satırda deneyin, çelişki çıkan ihtimali eleyin. |
| 5. Kontrol | Bulduğunuz düzeni bütün ipuçlarıyla tek tek karşılaştırın. Ardından soru kökünü dikkatle okuyup cevaplayın. |
⚠️ Uyarı
Soruda verilmeyen bir bilgiyi kendi tahmininizle tabloya eklemeyin. Sözel mantık sorularında yalnızca verilen ipuçları kullanılır.
3. Sıralama Soruları
Kişilerin, nesnelerin veya olayların günlere, saatlere ya da sıralara göre dizilmesini isteyen sorulardır.
🔎 İpucu
Sıralama sorularında dikkat edilecekler:
- “Önce” ile “hemen önce” aynı şey değildir. “Kerem, Oğuz’dan önce” dendiğinde aralarında başka kişiler olabilir. “Hemen önce” dendiğinde ise iki kişi yan yana olmalıdır.
- Yan yana olması gereken kişileri tek bir blok gibi düşünün: [Kerem – Oğuz]
- “Pazartesi değildir”, “cuma değildir” gibi olumsuz bilgileri tabloda ✗ işaretiyle gösterin.
Örnek Soru
Kerem, Lale, Mert, Nil ve Oğuz; okul kütüphanesinde pazartesiden cumaya kadar her gün bir kişi olmak üzere nöbet tutacaktır. Nöbet günleriyle ilgili şunlar bilinmektedir:
• Nil çarşamba günü nöbet tutacaktır.
• Oğuz, Kerem’den hemen sonraki gün nöbet tutacaktır.
• Lale pazartesi ve cuma günleri nöbet tutmayacaktır.
• Mert, Lale’den sonraki bir günde nöbet tutacaktır.
Buna göre nöbet çizelgesi nasıl oluşur?
1. Adım: Kesin bilgiyi yerleştirelim: Nil → çarşamba.
| Pazartesi | Salı | Çarşamba | Perşembe | Cuma |
|---|---|---|---|---|
| Nil |
2. Adım: [Kerem – Oğuz] bloğu iki ardışık boş gün ister. Çarşamba dolu olduğu için blok ya pazartesi-salı ya da perşembe-cuma günlerine yerleşir.
| İhtimal | Pzt. | Salı | Çrş. | Prş. | Cuma | Sonuç |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. İhtimal | Kerem | Oğuz | Nil | ? | ? | Lale cuma olamaz → Lale perşembe, Mert cuma. ✓ Mert, Lale’den sonra. |
| 2. İhtimal | ? | ? | Nil | Kerem | Oğuz | Lale pazartesi olamaz → Lale salı, Mert pazartesi. ✗ Mert, Lale’den önce kalıyor. |
✅ Çözüm
Nöbet çizelgesi: Pazartesi Kerem – Salı Oğuz – Çarşamba Nil – Perşembe Lale – Cuma Mert
4. Kesinlikle Doğru – Olabilir – Kesinlikle Yanlış
Bazı sorularda ipuçları tek bir düzen vermez, birden fazla ihtimal ortaya çıkar. Bu durumda soru kökü çok önemlidir. Cevap, ihtimallerin hepsine birden bakılarak verilir.
| Soru Kökü | Anlamı |
|---|---|
| Kesinlikle doğrudur | Bütün ihtimallerde doğru olan bilgidir. |
| Olabilir / Doğru olabilir | En az bir ihtimalde doğru olan bilgidir. |
| Kesinlikle yanlıştır / Olamaz | Hiçbir ihtimalde doğru olmayan bilgidir. |
Örnek İnceleme
Yukarıdaki nöbet sorusunda “Mert, Lale’den sonraki bir günde nöbet tutacaktır.” ipucu verilmeseydi iki ihtimal de geçerli olurdu:
1. İhtimal: Kerem – Oğuz – Nil – Lale – Mert
2. İhtimal: Mert – Lale – Nil – Kerem – Oğuz
| Yargı | 1. İhtimal | 2. İhtimal | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Lale ile Mert ardışık günlerde nöbet tutar. | ✓ | ✓ | Kesinlikle doğrudur. |
| Mert pazartesi günü nöbet tutar. | ✗ | ✓ | Olabilir. |
| Kerem perşembe günü nöbet tutar. | ✗ | ✓ | Olabilir. |
| Nil ile Lale arasında bir gün vardır. | ✗ | ✗ | Kesinlikle yanlıştır. |
⚠️ Uyarı
“Olabilir” diye sorulan bir yargının doğru olması için tek bir ihtimal yeterlidir. “Kesinlikle doğrudur” diye sorulan bir yargı ise her ihtimalde doğru olmalıdır.
5. Çoklu Eşleştirme Soruları
Her kişinin birden fazla özellikle (örneğin hem kulüp hem şube) eşleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda en kullanışlı araç iki yönlü tablodur.
🔎 İpucu
Çoklu eşleştirme sorularında dikkat edilecekler:
- Kişileri satırlara, özellikleri sütunlara yazın.
- Bir özellik bir kişiye verildiğinde o özelliği diğer kişilerin satırından silin.
- Bir kişi için tek seçenek kaldığında o seçenek kesinleşir. Bu bilgi çoğu zaman yeni bir kesin bilgi doğurur.
Örnek Soru
Aslı, Burak, Cansu ve Deniz farklı şubelerde (7-A, 7-B, 7-C, 7-D) okumakta ve farklı kulüplere (Satranç, Drama, Resim, Müzik) katılmaktadır. Bu öğrencilerle ilgili şunlar bilinmektedir:
• Aslı Drama kulübündedir ve 7-D şubesinde değildir.
• Burak 7-C şubesindedir ve Müzik kulübünde değildir.
• Cansu Satranç ve Müzik kulüplerinde değildir.
• Müzik kulübündeki öğrenci 7-A şubesindedir.
Buna göre her öğrencinin şubesi ve kulübü nedir?
1. Adım: Aslı Drama kulübündedir. Müzik kulübü Burak ve Cansu’ya verilemez. Geriye yalnızca Deniz kalır: Deniz → Müzik.
2. Adım: Müzik kulübündeki öğrenci 7-A’dadır. Buna göre Deniz → 7-A.
3. Adım: Cansu Satranç ve Müzik kulübünde değildir, Drama da Aslı’nındır. O hâlde Cansu → Resim, Burak → Satranç.
4. Adım: Burak 7-C’de, Deniz 7-A’dadır. Aslı 7-D’de olamayacağı için Aslı → 7-B, Cansu → 7-D.
| Öğrenci | Kulüp | Şube |
|---|---|---|
| Aslı | Drama | 7-B |
| Burak | Satranç | 7-C |
| Cansu | Resim | 7-D |
| Deniz | Müzik | 7-A |
✅ Çözüm
Her öğrencinin kulübü ve şubesi kesin olarak belirlenmiştir. Bir kesin bilginin bir sonrakini nasıl doğurduğuna dikkat edin.
6. Yuvarlak Masa Soruları
Kişilerin yuvarlak bir masa etrafına yerleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda “yan yana” ve “karşı karşıya” ifadeleri önemlidir.
🔎 İpucu
Yuvarlak masa sorularında dikkat edilecekler:
- Masayı bir daire, sandalyeleri eşit aralıklı noktalar şeklinde çizin.
- Altı kişilik bir masada her kişinin iki komşusu ve bir karşısı vardır.
- Masa döndürüldüğünde düzen değişmez. Bu yüzden ilk kişiyi istediğiniz sandalyeye yerleştirerek başlayabilirsiniz.
Örnek Soru
Ece, Faruk, Gizem, Hakan, İpek ve Kaan altı kişilik yuvarlak bir masa etrafında oturmaktadır.
• Ece ile Hakan karşı karşıya oturmaktadır.
• Gizem ve Kaan, Ece’nin iki yanında oturmaktadır.
• Faruk, Hakan’ın yanında oturmaktadır.
• İpek, Gizem’in yanında oturmamaktadır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Faruk, Kaan’ın yanında oturmaktadır. B) İpek, Gizem’in karşısında oturmaktadır.
C) Kaan, Hakan’ın yanında oturmaktadır. D) Faruk, Ece’nin yanında oturmaktadır.
1. Adım: Ece’yi üst sandalyeye, karşısındaki alt sandalyeye Hakan’ı yerleştirelim. Gizem ve Kaan, Ece’nin iki yanına oturur.
2. Adım: Hakan’ın iki yanındaki sandalyeler boştur. Faruk bunlardan birine oturur. İpek, Gizem’in yanında oturamayacağı için Gizem tarafındaki boş sandalyeye Faruk, Kaan tarafındaki boş sandalyeye İpek yerleşir.
3. Adım: Şekle göre karşı karşıya oturanlar: Ece – Hakan, Gizem – İpek, Kaan – Faruk.
✅ Çözüm
İpek, Gizem’in karşısında oturmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
7. Muhakeme Soruları
Akıl Yürütme Yolları
| Yol | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Tümdengelim | Genel bir kuraldan özel bir sonuca ulaşılır. Öncüller doğruysa sonuç da kesinlikle doğrudur. | Bütün memeliler akciğerle solunum yapar. Yunus bir memelidir. O hâlde yunus akciğerle solunum yapar. |
| Tümevarım | Tek tek gözlemlerden genel bir sonuca ulaşılır. Sonuç güçlü bir tahmindir ama kesin değildir. | Bahçedeki gül, lale ve papatya güneşe doğru yöneldi. Çiçekler genellikle güneşe yöneliyor olabilir. |
| Benzetim (Analoji) | İki durum arasındaki benzerlikten yola çıkılarak sonuca ulaşılır. | Gemi için kaptan ne ise orkestra için şef odur. |
⚠️ Uyarı
Tümevarımla ulaşılan sonuçlar kesin değildir. Yeni bir gözlem bu sonucu değiştirebilir. Bu yüzden böyle sonuçlar “olabilir, genellikle” gibi ifadelerle söylenir.
Koşullu Çıkarım
“Eğer … ise …” kalıbıyla kurulan ifadelerde bir durumun gerçekleşmesi başka bir duruma bağlanır. Bu ifadelerden doğru sonuç çıkarmak dikkat ister.
Örnek İnceleme
Kural: “Eğer kar yağarsa okul gezisi ertelenir.”
| Bilinen | Çıkarım | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Kar yağdı. | Gezi ertelendi. | Doğru çıkarım: Koşul gerçekleşmiştir. |
| Gezi ertelenmedi. | Kar yağmadı. | Doğru çıkarım: Kar yağsaydı gezi ertelenirdi. |
| Gezi ertelendi. | Kar yağdı. | Hatalı çıkarım: Gezi başka bir sebeple de ertelenmiş olabilir. |
| Kar yağmadı. | Gezi yapıldı. | Hatalı çıkarım: Kural, kar yağmadığında ne olacağını söylemez. |
💡 Bilgilendirme
Koşullu bir ifadede sonucun gerçekleşmesi, koşulun da gerçekleştiğini göstermez. “Gezi ertelendi.” bilgisinden kar yağdığı sonucuna kesin olarak ulaşılamaz.
Şifreleme Soruları
Bir kelimenin, harfin veya sayının belirli bir kurala göre başka harf, sayı ya da sembollerle gösterildiği sorulardır.
| Şifreleme Türü | Açıklama |
|---|---|
| Sayı ile şifreleme | Her harf, alfabedeki sıra numarasıyla gösterilir. |
| Sembol eşleme | Her harfe bir sembol karşılık gelir. Kural, verilen örneklerin karşılaştırılmasıyla bulunur. |
| Harf öteleme | Harfler alfabede belirli sayıda ileri veya geri kaydırılır. |
Türk alfabesindeki harflerin sıra numaraları
| A-1 | B-2 | C-3 | Ç-4 | D-5 | E-6 | F-7 | G-8 | Ğ-9 | H-10 |
| I-11 | İ-12 | J-13 | K-14 | L-15 | M-16 | N-17 | O-18 | Ö-19 | P-20 |
| R-21 | S-22 | Ş-23 | T-24 | U-25 | Ü-26 | V-27 | Y-28 | Z-29 |
Örnek Soru-1
Bir şifreleme oyununda her harf, Türk alfabesindeki sıra numarasıyla gösterilmektedir. Bu kurala göre “KAR” sözcüğü “14-1-21” şeklinde şifrelenmiştir.
Buna göre “2-1-15” şifresi hangi sözcüğü gösterir?
A) DAL B) BAL C) KAL D) LAB
Çözüm: 2 → B, 1 → A, 15 → L harfidir. Şifre “BAL” sözcüğünü gösterir. Doğru cevap B seçeneğidir. “DAL” sözcüğünün şifresi ise 5-1-15 olurdu.
Örnek Soru-2
Bir şifreleme sisteminde her harfe bir sembol karşılık gelmektedir:
ELMA → ★ ◆ ● ▲
MASA → ● ▲ ■ ▲
Buna göre “MASAL” sözcüğünün şifresi aşağıdakilerden hangisidir?
A) ● ▲ ■ ▲ ★ B) ● ▲ ■ ▲ ◆ C) ◆ ▲ ■ ▲ ● D) ● ■ ▲ ■ ◆
Çözüm: ELMA ve MASA sözcüklerinde ortak olan M ve A harfleri ● ve ▲ ile gösterilmiştir. Buna göre E → ★, L → ◆, M → ●, A → ▲, S → ■ olur. “MASAL” sözcüğünün şifresi “● ▲ ■ ▲ ◆” olur. Doğru cevap B seçeneğidir.
🔎 İpucu
Sembol sorularında önce verilen sözcüklerdeki ortak harfleri bulun. Ortak harflerin sembolleri de ortak olacağı için kural kolayca çözülür.
Konuyu pekiştirmek için 7. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtlarına ve sözel mantık testlerine de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
7. sınıf sözel mantık ve muhakeme konusunda hangi soru tipleri var?
Konuda sıralama soruları, çoklu eşleştirme soruları, yuvarlak masa soruları ile akıl yürütme, koşullu çıkarım ve şifreleme soruları yer alır. Ayrıca “kesinlikle doğru, olabilir, kesinlikle yanlış” soru kökleri ayrı bir başlıkta açıklanmıştır.
Koşullu ifadelerden nasıl doğru sonuç çıkarılır?
“Eğer kar yağarsa gezi ertelenir.” gibi bir kuralda koşul gerçekleşirse sonuç da gerçekleşir. Sonuç gerçekleşmediyse koşulun da gerçekleşmediği söylenebilir. Ancak sonucun gerçekleşmesi, koşulun gerçekleştiğini göstermez. Gezi başka bir sebeple de ertelenmiş olabilir.
Konu anlatımında çözümlü örnek var mı?
Evet. Sıralama, çoklu eşleştirme, yuvarlak masa ve şifreleme soruları için özgün örnekler tablolarla adım adım çözülmüştür.
Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?
Evet. 7. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtları ile sözel mantık testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.
Hazırlayan: Bilal KIŞ