7. Sınıf Söz Sanatları Konu Anlatımı
7. sınıf Türkçe dersi Söz Sanatları konusunu bu sayfada kişileştirme, konuşturma, karşıtlık (tezat) ve abartma (mübalağa) başlıklarıyla bulabilirsiniz. Önceki sınıflarda öğrenilen benzetme sanatı da kısaca hatırlatılmıştır.
Her söz sanatı tanımı, ayırt edici ipuçları ve özgün örnek cümlelerle açıklanmıştır. Sayfada ayrıca karıştırılan sanatların farkları, şiirde söz sanatları, örnek soru çözümü, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
Söz Sanatı Nedir?
Söz sanatları; anlatımı güzelleştirmek, etkileyici ve akılda kalıcı hâle getirmek için sözcüklerin gerçek anlamlarının dışında ya da alışılmışın dışında kullanılmasıdır.
Söz sanatları yalnızca şiirlerde değil, hikâyelerde, masallarda, fabllarda ve günlük konuşmalarımızda da kullanılır.
💡 Bilgilendirme
7. sınıfta öğrenilen söz sanatları:
- Kişileştirme (teşhis)
- Konuşturma (intak)
- Karşıtlık (tezat)
- Abartma (mübalağa)
🔎 İpucu
Bir cümlede söz sanatı ararken önce şu soruyu sorun: “Bu söz gerçek hayatta bu şekilde olabilir mi?” Cevap “hayır” ise cümlede büyük ihtimalle bir söz sanatı vardır.
1. Hatırlayalım: Benzetme (Teşbih)
Benzetme, aralarında ortak bir özellik bulunan iki varlıktan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.
| Benzetme Unsuru | Açıklama |
|---|---|
| Benzeyen | Özelliği anlatılan, zayıf olan varlık |
| Kendisine Benzetilen | Özelliği daha güçlü olan varlık |
| Benzetme Yönü | İki varlık arasındaki ortak özellik |
| Benzetme Edatı | gibi, kadar, sanki, âdeta, -ca/-ce gibi sözcük ve ekler |
Örnekler:
- Annemin elleri pamuk gibi yumuşaktır.
- Sabahın erken saatlerinde göl, ayna gibi parlıyordu.
- Kar taneleri kelebekler gibi havada uçuşuyordu.
“Annemin elleri pamuk gibi yumuşaktır.” cümlesinin benzetme unsurları
| Benzeyen | Kendisine Benzetilen | Benzetme Yönü | Benzetme Edatı |
|---|---|---|---|
| Annemin elleri | Pamuk | Yumuşaklık | gibi |
2. Kişileştirme (Teşhis)
Kişileştirme; insana ait özelliklerin (duygu, düşünce, davranış) insan dışındaki varlıklara (hayvan, bitki, eşya, doğa olayı, kavram) verilmesidir.
Örnekler:
- Akşam olunca sokak lambaları birer birer gözlerini açtı.
- Raflardaki eski kitaplar, okunacakları günü sabırla bekliyordu.
- Sabah güneşi pencereden odama gülümseyerek baktı.
- Dağlar, kış gelince başlarına beyaz şapkalarını giymişti.
| Cümle | Kişileştirilen Varlık | Verilen İnsan Özelliği |
|---|---|---|
| Sokak lambaları gözlerini açtı. | Sokak lambaları | Göz açmak (uyanmak) |
| Kitaplar sabırla bekliyordu. | Kitaplar | Sabretmek, beklemek |
| Güneş gülümseyerek baktı. | Güneş | Gülümsemek |
🔎 İpucu
Cümledeki fiile bakın ve sorun: “Bu eylemi yalnızca insan mı yapabilir?” Gülümsemek, sabretmek, kıskanmak, düşünmek gibi eylemler insan dışındaki bir varlığa verilmişse kişileştirme vardır.
⚠️ Uyarı
“Kedi miyavladı.” cümlesinde kişileştirme yoktur. Çünkü miyavlamak kedinin kendi özelliğidir. Ancak “Kedi, bana kırgın kırgın baktı.” cümlesinde kediye insana ait bir duygu verildiği için kişileştirme vardır.
3. Konuşturma (İntak)
Konuşturma, insan dışındaki varlıkların konuşturulmasıdır. Bu sanatta varlığın söylediği sözler genellikle tırnak içinde ya da konuşma çizgisiyle verilir.
Örnekler:
- Kedi, kapının önünde: “Bugün bana kim mama verecek?” diye mırladı.
- Kalem, defterin sayfasına: “Bugün de birlikte çok şey öğreneceğiz.” dedi.
- Saksıdaki kaktüs: “Beni az sulayın ama sakın unutmayın.” diye seslendi.
💡 Bilgilendirme
Fabllarda hayvanlar ve bitkiler konuşturulduğu için bu türde konuşturma sanatına çok sık rastlanır.
⚠️ Uyarı
Konuşturma sanatının olduğu her yerde kişileştirme de vardır. Çünkü konuşmak insana özgü bir özelliktir. Ancak kişileştirmenin olduğu her yerde konuşturma bulunmaz.
4. Karşıtlık (Tezat)
Karşıtlık; zıt anlamlı sözcüklerin, kavramların veya durumların anlatımı güçlendirmek amacıyla aynı cümlede veya dizede bir arada kullanılmasıdır.
Örnekler:
- Zengin de yoksul da bu çeşmeden su içerdi.
- Dışarısı soğuktu ama evin içi sıcacıktı.
- Erken kalkan da geç kalkan da aynı otobüse biniyordu.
- Bir yanda düğün dernek, bir yanda yas tutan insanlar vardı.
🔎 İpucu
Cümlede birbirinin zıddı olan sözcük çiftlerini arayın: az-çok, uzak-yakın, sevinç-hüzün, var-yok, gelmek-gitmek…
⚠️ Uyarı
Karşıtlık sanatı için zıt kavramların aynı cümlede veya aynı dizede bulunması gerekir. Zıt anlamlı sözcükler farklı cümlelerde ve birbiriyle ilgisiz kullanılmışsa karşıtlık sanatından söz edilmez.
5. Abartma (Mübalağa)
Abartma; bir durumun, bir olayın veya bir özelliğin olduğundan çok daha büyük ya da çok daha küçük gösterilmesidir.
Örnekler:
- Öyle susamıştım ki bir gölün suyunu içebilirdim.
- Okul gezisi için o kadar heyecanlıydım ki gece boyunca bin kere saate baktım.
- Sınav sonucunu beklerken kalbim yerinden fırlayacaktı.
- Bahçedeki domatesler bu yıl karpuz kadar olmuştu.
🔎 İpucu
Cümledeki ifadeyi gerçek hayatla karşılaştırın. “Bir insan bir gölün suyunu içebilir mi? Bir domates karpuz kadar olabilir mi?” Cevap “hayır” ve anlatım bilinçli olarak büyütülmüşse abartma vardır.
6. Karıştırılan Söz Sanatları
| Karıştırılan Sanatlar | Fark |
|---|---|
| Kişileştirme – Konuşturma | Kişileştirmede varlığa herhangi bir insan özelliği verilir. Konuşturmada ise varlık konuşur, yani sözleri aktarılır. “Soba, çocuklara masallar anlatırdı.” cümlesinde sobanın sözleri verilmediği için yalnızca kişileştirme vardır. |
| Benzetme – Abartma | Benzetmede iki varlık arasındaki ortak özellik anlatılır. Abartmada ise bir özellik gerçek olamayacak kadar büyütülür veya küçültülür. Bir benzetme abartılı yapılmışsa cümlede iki sanat birden bulunabilir. |
| Karşıtlık – Zıt Anlamlı Sözcük | Zıt anlamlı sözcük bir anlam ilişkisidir. Karşıtlık sanatı ise zıt kavramların anlatımı güçlendirmek amacıyla aynı cümlede bilinçli olarak bir araya getirilmesidir. |
Bir Cümlede Birden Fazla Söz Sanatı
| Cümle | Söz Sanatları | Açıklama |
|---|---|---|
| Bahçedeki domatesler karpuz kadar olmuştu. | Benzetme + Abartma | Domates karpuza benzetilmiş, büyüklüğü abartılmıştır. |
| Ay, gökyüzünden kasabaya: “Uyuyun artık, ben bekliyorum.” dedi. | Konuşturma + Kişileştirme | Ay konuşturulmuş, ona nöbet tutmak gibi insani bir özellik verilmiştir. |
| Gündüz ağlayan bulutlar, gece gülümseyen yıldızlara yer bıraktı. | Kişileştirme + Karşıtlık | Bulutlara ağlamak, yıldızlara gülümsemek özelliği verilmiş. Gündüz-gece ve ağlamak-gülümsemek zıt kavramları bir arada kullanılmıştır. |
Şiirde Söz Sanatları
Örnek Şiir: “Orman Uyanırken”
Sabahleyin güldü dağ,
Akşamüstü ağladı,
Bir yaprak dedi: “Uyan!”
Bütün dünya uyandı.
| Dize | Söz Sanatı | Açıklama |
|---|---|---|
| Sabahleyin güldü dağ, | Kişileştirme | Dağa gülmek özelliği verilmiştir. |
| Sabahleyin güldü dağ, / Akşamüstü ağladı, | Karşıtlık | Sabah-akşam ve gülmek-ağlamak zıt kavramları bir arada kullanılmıştır. |
| Bir yaprak dedi: “Uyan!” | Konuşturma (+ Kişileştirme) | Yaprak konuşturulmuştur. |
| Bütün dünya uyandı. | Abartma | Bir yaprağın sesiyle bütün dünyanın uyandığı söylenerek durum büyütülmüştür. |
7. Özet Tablo
| Söz Sanatı | Kısaca | Ayırt Edici Soru | Örnek |
|---|---|---|---|
| Benzetme | Zayıfı güçlüye benzetme | Bir şey başka bir şeye benzetilmiş mi? | Göl ayna gibi parlıyordu. |
| Kişileştirme | İnsan dışına insan özelliği verme | Bu eylemi yalnızca insan mı yapar? | Kitaplar sabırla bekliyordu. |
| Konuşturma | İnsan dışındakini konuşturma | İnsan dışındaki bir varlığın sözleri verilmiş mi? | Kaktüs: “Beni unutmayın.” dedi. |
| Karşıtlık | Zıt kavramları bir arada kullanma | Aynı cümlede zıt kavramlar var mı? | Zengin de yoksul da su içerdi. |
| Abartma | Olduğundan büyük/küçük gösterme | Bu durum gerçekte bu ölçüde olabilir mi? | Bin kere saate baktım. |
8. Örnek Soru Çözümü
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma sanatına başvurulmuştur?
A) Kar taneleri pencerenin önüne usulca konuyordu.
B) Bu yokuşu çıkarken dizlerim bin kez büküldü.
C) Yaşlı ağaç, dallarıyla çocuklara el sallıyordu.
D) Hem sıcak hem soğuk günlerde bahçede oynardık.
| Seçenek | İnceleme | Sonuç |
|---|---|---|
| A | Kar tanelerinin pencere önüne konması gerçek bir durumdur. | Söz sanatı yok |
| B | Dizlerin “bin kez” bükülmesi, yorgunluğu olduğundan çok büyük göstermektedir. | Abartma |
| C | Ağaca el sallamak gibi insana ait bir davranış verilmiştir. | Kişileştirme |
| D | “Sıcak” ve “soğuk” zıt kavramları bir arada kullanılmıştır. | Karşıtlık |
✅ Çözüm
Doğru cevap B seçeneğidir.
9. Etkinlik: Söz Sanatını Bulalım
Aşağıdaki cümlelerde hangi söz sanatlarının kullanıldığını bulunuz.
| Cümle | Cevap |
|---|---|
| 1. Uzun kış gecelerinde soba, çocuklara masallar anlatırdı. | Kişileştirme (Sobanın sözleri verilmediği için konuşturma yoktur.) |
| 2. Serçe, pencereye konup: “Biraz ekmek kırıntısı var mı?” diye sordu. | Konuşturma + Kişileştirme |
| 3. Az konuşan da çok konuşan da sonunda aynı kapıdan çıktı. | Karşıtlık |
| 4. Kardeşimin kahkahası bütün şehri ayağa kaldırdı. | Abartma |
| 5. Bebeğin yanakları elma gibi kırmızıydı. | Benzetme |
| 6. Çiçekler, bahara kavuşmanın sevinciyle dans ediyordu. | Kişileştirme |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
❓ 7. sınıfta hangi söz sanatları öğrenilir?
7. sınıf Türkçe dersinde kişileştirme (teşhis), konuşturma (intak), karşıtlık (tezat) ve abartma (mübalağa) söz sanatları öğrenilir. Önceki sınıflarda öğrenilen benzetme sanatı da sorularda karşımıza çıkabilir.
❓ Kişileştirme ile konuşturma arasındaki fark nedir?
Kişileştirmede insan dışındaki bir varlığa gülmek, üzülmek, beklemek gibi insana ait bir özellik verilir. Konuşturmada ise varlık konuşur ve sözleri aktarılır. Konuşturmanın olduğu her cümlede kişileştirme de vardır, ancak tersi her zaman geçerli değildir.
❓ Bir cümlede birden fazla söz sanatı bulunabilir mi?
Evet. Örneğin “Bahçedeki domatesler karpuz kadar olmuştu.” cümlesinde hem benzetme hem abartma vardır. Bu yüzden sorularda bütün seçenekleri dikkatle incelemek gerekir.
❓ Karşıtlık sanatını nasıl bulurum?
Cümlede veya dizede zengin-yoksul, erken-geç, sevinç-hüzün gibi zıt anlamlı sözcük ya da kavram çiftlerini arayın. Bu kavramlar anlatımı güçlendirmek için bir arada kullanılmışsa karşıtlık sanatı vardır.
❓ Abartma ile benzetme nasıl ayırt edilir?
Benzetmede iki varlık arasındaki ortak özellik anlatılır. Abartmada ise bir durum gerçekte olamayacak kadar büyütülür veya küçültülür. “Göl ayna gibi parlıyordu.” benzetmedir. “Bin kere saate baktım.” abartmadır.
❓ Söz sanatları neden kullanılır?
Söz sanatları anlatımı daha etkileyici, canlı ve akılda kalıcı hâle getirir. Okurun duygularına seslenir ve anlatılanları zihninde canlandırmasını kolaylaştırır.
Hazırlayan: Bilal KIŞ