Anasayfa / 7. SINIF

7. Sınıf Fiil Çekim Ekleri (Çekimli Fiiller) Konu Anlatımı

7. sınıf Türkçe dersi Fiil Çekim Ekleri konusunu bu sayfada açıklamalar ve özgün örneklerle bulabilirsiniz. Konu; fiile zaman anlamı katan ekler, fiile dilek anlamı katan ekler, fiilin hangi kişi tarafından yapıldığını belirten ekler ve fiile soru anlamı katan ekler başlıklarıyla anlatılmıştır.

Her ekin fiile kattığı anlam örnek cümlelerle açıklanmış, ekler kişilere göre çekim tablolarıyla gösterilmiştir. Sayfada ayrıca özet tablo, örnek soru çözümü, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.

🗺️ Kavram Haritası

FİİL ÇEKİM EKLERİ

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

Fiil Çekimi Nedir?

Fiil kök veya gövdelerine zaman, dilek, kişi ve soru anlamı katan eklere fiil çekim ekleri, fiillerin bu eklerle kullanılmasına da fiil çekimi denir.
Fiil çekim ekleri yeni bir sözcük türetmez. Yalnızca fiilin ne zaman, hangi dilekle ve kim tarafından yapıldığını gösterir.

Çekimli Fiilin Yapısı

Çekimli FiilFiil KöküZaman / Dilek EkiKişi Eki
geleceksingel--ecek (gerçekleşme anından sonrası)-sin (2. tekil kişi)
okudukoku--du (gerçekleşme anından öncesi)-k (1. çoğul kişi)
yazmalıyızyaz--malı (gereklilik)-yız (1. çoğul kişi)

💡 Bilgilendirme

Fiilin olumsuz yapılması için kökten hemen sonra “-ma, -me” eki getirilir: gelmedi, okumayacak. Yargının sürekliliğini bildiren ekin olumsuzu ise “-maz, -mez” biçimindedir: gelmez, okumaz.

1. Fiile Zaman Anlamı Katan Ekler

Bu ekler, fiilin bildirdiği yargının ne zaman gerçekleştiğini gösterir. Bu eklere yargının zamanını belirten ekler de denir.

Yargının Gerçekleşme Anından Öncesi (-dı, -mış)

Yargının konuşma anından önce gerçekleştiğini bildirir. Bu anlamı veren iki ek vardır:

EkKattığı AnlamÖrnek
-dı (-di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü)Konuşan kişinin tanık olduğu, kesin olarak bildiği bir yargıyı aktarır.Dün akşam bütün ödevlerimi bitirdim.
-mış (-miş, -muş, -müş)Konuşan kişinin başkasından duyduğu veya sonradan fark ettiği bir yargıyı aktarır.Komşumuz yeni bir bisiklet almış. / Ben de ne çok yorulmuşum!

🔎 İpucu

“Kardeşim kitabı okudu.” cümlesinde konuşan, kardeşinin kitabı okuduğunu görmüş veya kesin olarak biliyordur. “Kardeşim kitabı okumuş.” cümlesinde ise bunu sonradan öğrenmiştir.

Yargının Gerçekleşme Anı (-yor, -makta)

Yargının konuşma anında gerçekleşmekte olduğunu bildirir.

EkKattığı AnlamÖrnek
-yor (-ıyor, -iyor, -uyor, -üyor)Eylemin konuşma anında sürdüğünü bildirir.Çocuklar bahçede top oynayor.
-makta (-mekte)Eylemin konuşma anında sürdüğünü bildirir. Daha çok yazı dilinde kullanılır.Kar, sabahtan beri aralıksız yağmakta.

Yargının Gerçekleşme Anından Sonrası (-acak)

Yargının konuşma anından sonra gerçekleşeceğini bildirir.

EkKattığı AnlamÖrnek
-acak (-ecek)Eylemin ileride yapılacağını bildirir.Hafta sonu dedemleri ziyaret edeceğiz. / Yarın kar yağacak.

Yargının Sürekliliği (-r)

Yargının her zaman, sürekli olarak gerçekleştiğini veya gerçekleşebileceğini bildirir.

EkKattığı AnlamÖrnek
-r (-ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür)Eylemin alışkanlık hâlinde, her zaman yapıldığını bildirir.Babam her sabah erkenden kalkar. / Su yüz derecede kaynar.
-maz, -mez (olumsuz)Eylemin her zaman yapılmadığını bildirir.Kedimiz sütü hiç içmez.

2. Fiile Dilek Anlamı Katan Ekler

Bu ekler fiile zaman anlamı katmaz. Fiile şart, istek, gereklilik veya emir anlamı katar.

Şart Anlamı Katan Ek (-sa, -se)

Fiilin gerçekleşmesini bir şarta bağlar veya bir dilek, istek bildirir.

Örnekler:

  • Erken yatsan sabah yorgun kalkmazsın. (şart)
  • Keşke bu yaz denize gitsek. (dilek)
  • Biraz daha çalışsa sınavı kazanırdı. (şart)

İstek Anlamı Katan Ek (-a, -e)

Fiilin yapılması yönünde bir istek bildirir. En çok birinci kişilerle kullanılır.

Örnekler:

  • Biraz dinleneyim, sonra ödevime başlarım.
  • Bu akşam hep birlikte film izleyelim.
  • Yolunuz açık ola!

Gereklilik Anlamı Katan Ek (-malı, -meli)

Fiilin yapılmasının gerekli, zorunlu olduğunu bildirir.

Örnekler:

  • Her gün en az yarım saat kitap okumalıyız.
  • Sokak hayvanlarına su bırakmalısın.
  • Toplantıya herkes zamanında gelmeli.

Emir Anlamı

Fiilin yapılmasının buyrulduğunu bildirir. Emir anlamı için ayrı bir dilek eki yoktur. Bu anlam fiil köküne doğrudan getirilen kişi ekleriyle verilir. Birinci kişiler için emir çekimi yapılmaz.

KişiEmir ÇekimiÖrnek Cümle
2. tekil (sen)gelHemen buraya gel.
3. tekil (o)gelsinKardeşin de bizimle gelsin.
2. çoğul (siz)gelin / gelinizLütfen sınıfa sessizce gelin.
3. çoğul (onlar)gelsinlerMisafirler içeri gelsinler.

3. Fiilin Hangi Kişi Tarafından Yapıldığını Belirten Ekler

Bu ekler, fiildeki eylemin hangi kişi tarafından yapıldığını gösterir. Bu eklere kişi ekleri de denir. Kişi ekleri zaman veya dilek ekinden sonra gelir.

Fiile Zaman Anlamı Katan Eklerde Kişi Ekleri (gel-)

KişiÖncesi (-dı)Öncesi (-mış)Anı (-yor)Sonrası (-acak)Süreklilik (-r)
1. tekil (ben)geldimgelmişimgeliyorumgeleceğimgelirim
2. tekil (sen)geldingelmişsingeliyorsungeleceksingelirsin
3. tekil (o)geldigelmişgeliyorgelecekgelir
1. çoğul (biz)geldikgelmişizgeliyoruzgeleceğizgeliriz
2. çoğul (siz)geldinizgelmişsinizgeliyorsunuzgeleceksinizgelirsiniz
3. çoğul (onlar)geldilergelmişlergeliyorlargeleceklergelirler

Fiile Dilek Anlamı Katan Eklerde Kişi Ekleri (gel-)

KişiŞart (-sa)İstek (-a)Gereklilik (-malı)
1. tekil (ben)gelsemgeleyimgelmeliyim
2. tekil (sen)gelsengelesingelmelisin
3. tekil (o)gelsegelegelmeli
1. çoğul (biz)gelsekgelelimgelmeliyiz
2. çoğul (siz)gelsenizgelesinizgelmelisiniz
3. çoğul (onlar)gelselergelelergelmeliler

💡 Bilgilendirme

Üçüncü tekil kişide (o) genellikle kişi eki bulunmaz: geldi, geliyor, gelecek. Kişi, zaman veya dilek ekinden anlaşılır.

4. Fiile Soru Anlamı Katan Ekler

Fiile soru anlamı katan ek “mı, mi, mu, mü” ekidir. Bu ek, çekimli fiilden ayrı yazılır ve kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre biçim alır.

EkSoru Ekinin YeriÖrnek
-dıKişi ekinden sonra gelir.Ödevini bitirdin mi?
-saKişi ekinden sonra gelir.Biraz daha beklesek mi?
-mışKişi eki soru ekine bitişik yazılır.Bu kitabı okumuş musun?
-yorKişi eki soru ekine bitişik yazılır.Yarın bize geliyor musun?
-acakKişi eki soru ekine bitişik yazılır.Gezide fotoğraf çekecek misiniz?
-rKişi eki soru ekine bitişik yazılır.Bana da biraz yardım eder misin?
-malıKişi eki soru ekine bitişik yazılır.Bu formu bugün doldurmalı mıyım?

⚠️ Uyarı

Soru eki her zaman ayrı yazılır. Soru ekinden sonra gelen ekler ise soru ekine bitişik yazılır: geliyor musun, gelecek miyiz. (TDK yazım kuralı)

5. Özet Tablo

GrupAnlamEkÖrnek
Fiile zaman anlamı katan eklerGerçekleşme anından öncesi-dı, -mışokudu, okumuş
Gerçekleşme anı-yor, -maktaokuyor, okumakta
Gerçekleşme anından sonrası-acakokuyacak
Yargının sürekliliği-rokur
Fiile dilek anlamı katan eklerŞart-sa, -seokusa
İstek-a, -eokuyalım
Gereklilik-malı, -meliokumalı
EmirKişi eklerioku, okusun
Kişi ekleriEylemi yapan kişi-m, -n, -k, -ız, -lar…okudum, okuyorsun
Soru ekiSorumı, mi, mu, müokudun mu?

6. Örnek Soru Çözümü

Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, yargının gerçekleşme anından sonrasını bildiren ekle çekimlenmiştir?

A) Sabah erkenden yola çıktık.

B) Kardeşim bahçede top oynuyor.

C) Yarın müzeyi gezeceğiz.

D) Annem her sabah çay demler.

SeçenekÇekimli FiilEk ve Anlamı
Açık-tı-k-tı → gerçekleşme anından öncesi
Boyna-yor-yor → gerçekleşme anı
Cgez-eceğ-iz-ecek → gerçekleşme anından sonrası
Ddemle-r-r → yargının sürekliliği

✅ Çözüm

Doğru cevap C seçeneğidir.

7. Etkinlik: Çekimli Fiilleri İnceleyelim

Aşağıdaki çekimli fiillerdeki zaman veya dilek ekini, bu ekin kattığı anlamı ve kişiyi bulunuz.

Çekimli FiilZaman / Dilek EkiKattığı AnlamKişi
okuyorum-yorGerçekleşme anı1. tekil
gelmişsin-mişGerçekleşme anından öncesi2. tekil
yazacaklar-acakGerçekleşme anından sonrası3. çoğul
koşarız-arYargının sürekliliği1. çoğul
gitmeliyiz-meliGereklilik1. çoğul
anlatsan-saŞart2. tekil
oynayalım-aİstek1. çoğul
gördünüz-düGerçekleşme anından öncesi2. çoğul
çalışmaktayım-maktaGerçekleşme anı1. tekil
dinlesin— (emir)Emir3. tekil

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

❓ Fiil çekim ekleri nelerdir?

Fiil çekim ekleri; fiile zaman anlamı katan ekler, fiile dilek anlamı katan ekler, fiilin hangi kişi tarafından yapıldığını belirten ekler (kişi ekleri) ve fiile soru anlamı katan eklerdir.

❓ Fiile zaman anlamı katan ekler hangileridir?

Yargının gerçekleşme anından öncesini bildiren -dı ve -mış, gerçekleşme anını bildiren -yor ve -makta, gerçekleşme anından sonrasını bildiren -acak ve yargının sürekliliğini bildiren -r ekleridir.

❓ “-dı” ile “-mış” arasındaki fark nedir?

İkisi de yargının gerçekleşme anından öncesini bildirir. “-dı” eki konuşanın tanık olduğu veya kesin olarak bildiği yargıları, “-mış” eki ise başkasından duyulan ya da sonradan fark edilen yargıları anlatır.

❓ Fiile dilek anlamı katan ekler hangileridir?

Şart anlamı katan -sa, istek anlamı katan -a, gereklilik anlamı katan -malı ekleridir. Emir anlamı ise fiil köküne doğrudan getirilen kişi ekleriyle verilir.

❓ Emir anlamında neden birinci kişi yoktur?

Emir, karşıdaki kişiye veya başkalarına verilir. Kişi kendine emir vermediği için emir çekimi ikinci ve üçüncü kişilerle yapılır.

❓ Soru eki “mi” bitişik mi yazılır?

Hayır. Soru eki çekimli fiilden ayrı yazılır: geldin mi, okuyor musun. Soru ekinden sonra gelen kişi ekleri ise soru ekine bitişik yazılır.

Hazırlayan: Bilal KIŞ