7. Sınıf Fiil Çekim Ekleri (Çekimli Fiiller) Konu Anlatımı
7. sınıf Türkçe dersi Fiil Çekim Ekleri konusunu bu sayfada açıklamalar ve özgün örneklerle bulabilirsiniz. Konu; fiile zaman anlamı katan ekler, fiile dilek anlamı katan ekler, fiilin hangi kişi tarafından yapıldığını belirten ekler ve fiile soru anlamı katan ekler başlıklarıyla anlatılmıştır.
Her ekin fiile kattığı anlam örnek cümlelerle açıklanmış, ekler kişilere göre çekim tablolarıyla gösterilmiştir. Sayfada ayrıca özet tablo, örnek soru çözümü, etkinlik ve sıkça sorulan sorular yer almaktadır.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
Fiil Çekimi Nedir?
Fiil kök veya gövdelerine zaman, dilek, kişi ve soru anlamı katan eklere fiil çekim ekleri, fiillerin bu eklerle kullanılmasına da fiil çekimi denir.
Fiil çekim ekleri yeni bir sözcük türetmez. Yalnızca fiilin ne zaman, hangi dilekle ve kim tarafından yapıldığını gösterir.
Çekimli Fiilin Yapısı
| Çekimli Fiil | Fiil Kökü | Zaman / Dilek Eki | Kişi Eki |
|---|---|---|---|
| geleceksin | gel- | -ecek (gerçekleşme anından sonrası) | -sin (2. tekil kişi) |
| okuduk | oku- | -du (gerçekleşme anından öncesi) | -k (1. çoğul kişi) |
| yazmalıyız | yaz- | -malı (gereklilik) | -yız (1. çoğul kişi) |
💡 Bilgilendirme
Fiilin olumsuz yapılması için kökten hemen sonra “-ma, -me” eki getirilir: gelmedi, okumayacak. Yargının sürekliliğini bildiren ekin olumsuzu ise “-maz, -mez” biçimindedir: gelmez, okumaz.
1. Fiile Zaman Anlamı Katan Ekler
Bu ekler, fiilin bildirdiği yargının ne zaman gerçekleştiğini gösterir. Bu eklere yargının zamanını belirten ekler de denir.
Yargının Gerçekleşme Anından Öncesi (-dı, -mış)
Yargının konuşma anından önce gerçekleştiğini bildirir. Bu anlamı veren iki ek vardır:
| Ek | Kattığı Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| -dı (-di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü) | Konuşan kişinin tanık olduğu, kesin olarak bildiği bir yargıyı aktarır. | Dün akşam bütün ödevlerimi bitirdim. |
| -mış (-miş, -muş, -müş) | Konuşan kişinin başkasından duyduğu veya sonradan fark ettiği bir yargıyı aktarır. | Komşumuz yeni bir bisiklet almış. / Ben de ne çok yorulmuşum! |
🔎 İpucu
“Kardeşim kitabı okudu.” cümlesinde konuşan, kardeşinin kitabı okuduğunu görmüş veya kesin olarak biliyordur. “Kardeşim kitabı okumuş.” cümlesinde ise bunu sonradan öğrenmiştir.
Yargının Gerçekleşme Anı (-yor, -makta)
Yargının konuşma anında gerçekleşmekte olduğunu bildirir.
| Ek | Kattığı Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| -yor (-ıyor, -iyor, -uyor, -üyor) | Eylemin konuşma anında sürdüğünü bildirir. | Çocuklar bahçede top oynayor. |
| -makta (-mekte) | Eylemin konuşma anında sürdüğünü bildirir. Daha çok yazı dilinde kullanılır. | Kar, sabahtan beri aralıksız yağmakta. |
Yargının Gerçekleşme Anından Sonrası (-acak)
Yargının konuşma anından sonra gerçekleşeceğini bildirir.
| Ek | Kattığı Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| -acak (-ecek) | Eylemin ileride yapılacağını bildirir. | Hafta sonu dedemleri ziyaret edeceğiz. / Yarın kar yağacak. |
Yargının Sürekliliği (-r)
Yargının her zaman, sürekli olarak gerçekleştiğini veya gerçekleşebileceğini bildirir.
| Ek | Kattığı Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| -r (-ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür) | Eylemin alışkanlık hâlinde, her zaman yapıldığını bildirir. | Babam her sabah erkenden kalkar. / Su yüz derecede kaynar. |
| -maz, -mez (olumsuz) | Eylemin her zaman yapılmadığını bildirir. | Kedimiz sütü hiç içmez. |
2. Fiile Dilek Anlamı Katan Ekler
Bu ekler fiile zaman anlamı katmaz. Fiile şart, istek, gereklilik veya emir anlamı katar.
Şart Anlamı Katan Ek (-sa, -se)
Fiilin gerçekleşmesini bir şarta bağlar veya bir dilek, istek bildirir.
Örnekler:
- Erken yatsan sabah yorgun kalkmazsın. (şart)
- Keşke bu yaz denize gitsek. (dilek)
- Biraz daha çalışsa sınavı kazanırdı. (şart)
İstek Anlamı Katan Ek (-a, -e)
Fiilin yapılması yönünde bir istek bildirir. En çok birinci kişilerle kullanılır.
Örnekler:
- Biraz dinleneyim, sonra ödevime başlarım.
- Bu akşam hep birlikte film izleyelim.
- Yolunuz açık ola!
Gereklilik Anlamı Katan Ek (-malı, -meli)
Fiilin yapılmasının gerekli, zorunlu olduğunu bildirir.
Örnekler:
- Her gün en az yarım saat kitap okumalıyız.
- Sokak hayvanlarına su bırakmalısın.
- Toplantıya herkes zamanında gelmeli.
Emir Anlamı
Fiilin yapılmasının buyrulduğunu bildirir. Emir anlamı için ayrı bir dilek eki yoktur. Bu anlam fiil köküne doğrudan getirilen kişi ekleriyle verilir. Birinci kişiler için emir çekimi yapılmaz.
| Kişi | Emir Çekimi | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| 2. tekil (sen) | gel | Hemen buraya gel. |
| 3. tekil (o) | gelsin | Kardeşin de bizimle gelsin. |
| 2. çoğul (siz) | gelin / geliniz | Lütfen sınıfa sessizce gelin. |
| 3. çoğul (onlar) | gelsinler | Misafirler içeri gelsinler. |
3. Fiilin Hangi Kişi Tarafından Yapıldığını Belirten Ekler
Bu ekler, fiildeki eylemin hangi kişi tarafından yapıldığını gösterir. Bu eklere kişi ekleri de denir. Kişi ekleri zaman veya dilek ekinden sonra gelir.
Fiile Zaman Anlamı Katan Eklerde Kişi Ekleri (gel-)
| Kişi | Öncesi (-dı) | Öncesi (-mış) | Anı (-yor) | Sonrası (-acak) | Süreklilik (-r) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. tekil (ben) | geldim | gelmişim | geliyorum | geleceğim | gelirim |
| 2. tekil (sen) | geldin | gelmişsin | geliyorsun | geleceksin | gelirsin |
| 3. tekil (o) | geldi | gelmiş | geliyor | gelecek | gelir |
| 1. çoğul (biz) | geldik | gelmişiz | geliyoruz | geleceğiz | geliriz |
| 2. çoğul (siz) | geldiniz | gelmişsiniz | geliyorsunuz | geleceksiniz | gelirsiniz |
| 3. çoğul (onlar) | geldiler | gelmişler | geliyorlar | gelecekler | gelirler |
Fiile Dilek Anlamı Katan Eklerde Kişi Ekleri (gel-)
| Kişi | Şart (-sa) | İstek (-a) | Gereklilik (-malı) |
|---|---|---|---|
| 1. tekil (ben) | gelsem | geleyim | gelmeliyim |
| 2. tekil (sen) | gelsen | gelesin | gelmelisin |
| 3. tekil (o) | gelse | gele | gelmeli |
| 1. çoğul (biz) | gelsek | gelelim | gelmeliyiz |
| 2. çoğul (siz) | gelseniz | gelesiniz | gelmelisiniz |
| 3. çoğul (onlar) | gelseler | geleler | gelmeliler |
💡 Bilgilendirme
Üçüncü tekil kişide (o) genellikle kişi eki bulunmaz: geldi, geliyor, gelecek. Kişi, zaman veya dilek ekinden anlaşılır.
4. Fiile Soru Anlamı Katan Ekler
Fiile soru anlamı katan ek “mı, mi, mu, mü” ekidir. Bu ek, çekimli fiilden ayrı yazılır ve kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre biçim alır.
| Ek | Soru Ekinin Yeri | Örnek |
|---|---|---|
| -dı | Kişi ekinden sonra gelir. | Ödevini bitirdin mi? |
| -sa | Kişi ekinden sonra gelir. | Biraz daha beklesek mi? |
| -mış | Kişi eki soru ekine bitişik yazılır. | Bu kitabı okumuş musun? |
| -yor | Kişi eki soru ekine bitişik yazılır. | Yarın bize geliyor musun? |
| -acak | Kişi eki soru ekine bitişik yazılır. | Gezide fotoğraf çekecek misiniz? |
| -r | Kişi eki soru ekine bitişik yazılır. | Bana da biraz yardım eder misin? |
| -malı | Kişi eki soru ekine bitişik yazılır. | Bu formu bugün doldurmalı mıyım? |
⚠️ Uyarı
Soru eki her zaman ayrı yazılır. Soru ekinden sonra gelen ekler ise soru ekine bitişik yazılır: geliyor musun, gelecek miyiz. (TDK yazım kuralı)
5. Özet Tablo
| Grup | Anlam | Ek | Örnek |
|---|---|---|---|
| Fiile zaman anlamı katan ekler | Gerçekleşme anından öncesi | -dı, -mış | okudu, okumuş |
| Gerçekleşme anı | -yor, -makta | okuyor, okumakta | |
| Gerçekleşme anından sonrası | -acak | okuyacak | |
| Yargının sürekliliği | -r | okur | |
| Fiile dilek anlamı katan ekler | Şart | -sa, -se | okusa |
| İstek | -a, -e | okuyalım | |
| Gereklilik | -malı, -meli | okumalı | |
| Emir | Kişi ekleri | oku, okusun | |
| Kişi ekleri | Eylemi yapan kişi | -m, -n, -k, -ız, -lar… | okudum, okuyorsun |
| Soru eki | Soru | mı, mi, mu, mü | okudun mu? |
6. Örnek Soru Çözümü
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, yargının gerçekleşme anından sonrasını bildiren ekle çekimlenmiştir?
A) Sabah erkenden yola çıktık.
B) Kardeşim bahçede top oynuyor.
C) Yarın müzeyi gezeceğiz.
D) Annem her sabah çay demler.
| Seçenek | Çekimli Fiil | Ek ve Anlamı |
|---|---|---|
| A | çık-tı-k | -tı → gerçekleşme anından öncesi |
| B | oyna-yor | -yor → gerçekleşme anı |
| C | gez-eceğ-iz | -ecek → gerçekleşme anından sonrası |
| D | demle-r | -r → yargının sürekliliği |
✅ Çözüm
Doğru cevap C seçeneğidir.
7. Etkinlik: Çekimli Fiilleri İnceleyelim
Aşağıdaki çekimli fiillerdeki zaman veya dilek ekini, bu ekin kattığı anlamı ve kişiyi bulunuz.
| Çekimli Fiil | Zaman / Dilek Eki | Kattığı Anlam | Kişi |
|---|---|---|---|
| okuyorum | -yor | Gerçekleşme anı | 1. tekil |
| gelmişsin | -miş | Gerçekleşme anından öncesi | 2. tekil |
| yazacaklar | -acak | Gerçekleşme anından sonrası | 3. çoğul |
| koşarız | -ar | Yargının sürekliliği | 1. çoğul |
| gitmeliyiz | -meli | Gereklilik | 1. çoğul |
| anlatsan | -sa | Şart | 2. tekil |
| oynayalım | -a | İstek | 1. çoğul |
| gördünüz | -dü | Gerçekleşme anından öncesi | 2. çoğul |
| çalışmaktayım | -makta | Gerçekleşme anı | 1. tekil |
| dinlesin | — (emir) | Emir | 3. tekil |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
❓ Fiil çekim ekleri nelerdir?
Fiil çekim ekleri; fiile zaman anlamı katan ekler, fiile dilek anlamı katan ekler, fiilin hangi kişi tarafından yapıldığını belirten ekler (kişi ekleri) ve fiile soru anlamı katan eklerdir.
❓ Fiile zaman anlamı katan ekler hangileridir?
Yargının gerçekleşme anından öncesini bildiren -dı ve -mış, gerçekleşme anını bildiren -yor ve -makta, gerçekleşme anından sonrasını bildiren -acak ve yargının sürekliliğini bildiren -r ekleridir.
❓ “-dı” ile “-mış” arasındaki fark nedir?
İkisi de yargının gerçekleşme anından öncesini bildirir. “-dı” eki konuşanın tanık olduğu veya kesin olarak bildiği yargıları, “-mış” eki ise başkasından duyulan ya da sonradan fark edilen yargıları anlatır.
❓ Fiile dilek anlamı katan ekler hangileridir?
Şart anlamı katan -sa, istek anlamı katan -a, gereklilik anlamı katan -malı ekleridir. Emir anlamı ise fiil köküne doğrudan getirilen kişi ekleriyle verilir.
❓ Emir anlamında neden birinci kişi yoktur?
Emir, karşıdaki kişiye veya başkalarına verilir. Kişi kendine emir vermediği için emir çekimi ikinci ve üçüncü kişilerle yapılır.
❓ Soru eki “mi” bitişik mi yazılır?
Hayır. Soru eki çekimli fiilden ayrı yazılır: geldin mi, okuyor musun. Soru ekinden sonra gelen kişi ekleri ise soru ekine bitişik yazılır.
Hazırlayan: Bilal KIŞ