Anasayfa / 6. SINIF

6. Sınıf Sözel Mantık ve Muhakeme Konu Anlatımı

6. sınıf Türkçe dersi Sözel Mantık ve Muhakeme konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Sözel mantık sorularının çözüm aşamaları, sıra ve zaman soruları, gruplama ve kat-konum soruları ile akıl yürütme yolları ve şifreleme soruları, adım adım çözülmüş özgün örneklerle açıklanmıştır.

🗺️ Kavram Haritası

SÖZEL MANTIK VE MUHAKEME

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Sözel Mantık ve Muhakeme Nedir?

Sözel mantık ve muhakeme soruları; verilen metin, kural, ipucu veya tablolardan yola çıkarak doğrudan yazılmayan gizli bilgilere akıl yürütme yoluyla ulaşmayı ölçen sorulardır.
Ezber bilgi gerektirmeyen bu sorular analiz etme, bağlantı kurma, çıkarım yapma ve düzenli düşünme becerilerini ölçer.

2. Sözel Mantık Sorularının Çözüm Aşamaları

AşamaYapılacaklar
1. Hazırlık ve KurulumBütün ipuçlarını bir kez okuyun. Değişmeyen unsurları (sıralar, katlar, günler) tablonun başlığı yapın. Yalnızca verilen bilgileri kullanın.
2. Tabloyu DoldurmaÖnce kesin bilgileri yerleştirin. Olumsuz bilgileri ✗ ile gösterin. Kesinleşmeyen durumlar için ihtimalleri yan yana yazın. Bağlantılı ipuçlarını birleştirin.
3. Soruyu Cevaplama“Kesinlikle doğrudur, kesinlikle yanlıştır, olabilir” ifadelerine dikkat edin. Seçenekleri tablonuzdan kontrol edin.

3. Sıra / Zaman Soruları

Kişilerin veya olayların sıralara, günlere ya da saatlere göre dizilmesini isteyen sorulardır.

🔎 İpucu

Sıra ve zaman sorularında dikkat edilecekler:

  • Tablonun başlığına her zaman sıra veya zamanı yazın: 1. | 2. | 3. …
  • “Önce” ile “hemen önce” farklıdır. “Hemen önce / hemen sonra” ifadeleri yan yana bir blok oluşturur.
  • “Arasında 3 kişi vardır” ifadesi iki kişi arasında 3 boş kutu bulunduğunu gösterir: [A] [ ] [ ] [ ] [B]

Örnek Soru

Ayla, Berk, Ceren, Doruk, Ece ve Fırat’ın katıldığı bir koşu yarışında yarışmacıların bitiş sıralarıyla ilgili şunlar bilinmektedir:

• Ceren yarışı üçüncü sırada bitirmiştir.

• Doruk, yarışı Berk’ten hemen sonra bitirmiştir.

• Ayla ile Fırat arasında üç yarışmacı vardır.

• Ayla, yarışı Fırat’tan önce bitirmiştir.

Buna göre yarışmacıların bitiş sırası nasıldır?

1. Adım: Kesin bilgiyi yerleştirelim: Ceren → 3. sıra.

1.2.3.4.5.6.
Ceren

2. Adım: Ayla, Fırat’tan önce ve aralarında 3 kişi var. Bu durumda Ayla-Fırat 1.-5. ya da 2.-6. sıralarda olabilir. İki ihtimali de deneyelim.

İhtimal1.2.3.4.5.6.Sonuç
1. İhtimalAyla?Ceren?Fırat?✗ [Berk – Doruk] bloğu için yan yana boş yer kalmıyor.
2. İhtimal?AylaCerenBerkDorukFırat✓ Blok 4.-5. sıraya yerleşir.

3. Adım: Geriye kalan Ece, boş kalan 1. sıraya yerleşir.

✅ Çözüm

Bitiş sırası: Ece – Ayla – Ceren – Berk – Doruk – Fırat

4. Gruplama / Eşleştirme Soruları

Kişilerin veya nesnelerin belirli gruplara dağıtılmasını ya da birbiriyle eşleştirilmesini isteyen sorulardır. Bu sorularda grupların kontenjanları çok önemlidir.

🔎 İpucu

Gruplama sorularında dikkat edilecekler:

  • Tablonun başlığına sayısı az olan unsuru (takımları, kulüpleri) yazın.
  • Kontenjanları başlığın yanına not edin ve dolan grubu işaretleyin.
  • “Aynı grupta” olanları [A = B], “farklı grupta” olanları [A ≠ B] şeklinde gösterin.
  • Bir grup dolunca kalan kişilerin zorunlu olarak diğer gruplara gideceğini unutmayın.

Örnek Soru

Arda, Buse, Cem, Defne, Emir, Feyza, Gökay ve Hira; Kırmızı, Mavi ve Yeşil takımlara ayrılmıştır. Kırmızı ve Mavi takımlarda üçer, Yeşil takımda iki öğrenci vardır.

• Hira Yeşil takımdadır.

• Emir Mavi takımdadır.

• Arda ile Cem aynı takımdadır.

• Gökay ile Buse aynı takımdadır.

• Buse ile Defne farklı takımlardadır.

• Feyza Kırmızı takımda, Defne ise Yeşil takımda değildir.

1. Adım: Kesin bilgileri yerleştirelim: Hira → Yeşil, Emir → Mavi. Kırmızıda 3, Mavide 2, Yeşilde 1 boş yer kaldı.

Kırmızı (3)Mavi (3)Yeşil (2)
EmirHira
—

2. Adım: [Arda = Cem] ve [Gökay = Buse] ikililerinin her biri en az 2 boş yer ister. Yeşilde 1 yer kaldığı için ikililer Kırmızı ve Mavi takımlara yerleşir. Mavide tam 2 yer olduğundan ikililerden biri Maviye, diğeri Kırmızıya gider.

3. Adım: Geriye Defne ve Feyza ile Kırmızıda 1, Yeşilde 1 yer kalır. Feyza Kırmızıda olamaz, o hâlde Feyza → Yeşil, Defne → Kırmızı.

4. Adım: Buse, Defne ile farklı takımda olmalıdır. Defne Kırmızıda olduğuna göre [Gökay = Buse] → Mavi, [Arda = Cem] → Kırmızı.

Kırmızı (3)Mavi (3)Yeşil (2)
ArdaEmirHira
CemBuseFeyza
DefneGökay—

✅ Çözüm

Bütün öğrencilerin takımları kesin olarak belirlenmiştir.

5. Yer-Yön / Konum Soruları

Kişilerin veya nesnelerin yan yana, alt alta, karşı karşıya, yuvarlak masa etrafında ya da yönlere göre yerleştirilmesini isteyen sorulardır.

🔎 İpucu

Konum sorularında dikkat edilecekler:

  • Düz sıra sorularında aksi söylenmedikçe kâğıda bakan sizsiniz. Sizin sağınız kâğıdın sağıdır.
  • Kat sorularında en alt katı 1. kat olarak, katları alttan üste doğru çizin.
  • “Hemen üst katında” bilgisini alt alta iki kutuluk bir blok gibi düşünün.
  • “Aralarında iki kat var” ifadesinde iki kişinin arasında iki boş kat bulunur.

Örnek Soru

Beş katlı bir apartmanın her katında bir aile oturmaktadır: Akın, Bulut, Coşkun, Demir ve Erdem aileleri.

• Demir ailesi en üst katta oturmaktadır.

• Bulut ailesi, Akın ailesinin hemen üst katında oturmaktadır.

• Erdem ailesi ile Demir ailesi arasında iki kat vardır.

Buna göre aileler hangi katlarda oturmaktadır?

1. Adım: Demir ailesi en üst katta, yani 5. kattadır. Erdem ile Demir arasında iki kat olduğuna göre Erdem 2. kattadır.

2. Adım: Geriye 1, 3 ve 4. katlar kalır. [Akın – Bulut] bloğu üst üste iki kat ister. Yan yana boş katlar yalnızca 3 ve 4’tür. Akın 3., Bulut 4. kata yerleşir.

3. Adım: Boş kalan 1. kata Coşkun ailesi yerleşir.

KatAile
5. katDemir
4. katBulut
3. katAkın
2. katErdem
1. katCoşkun

6. Muhakeme ve Şifreleme Soruları

Akıl Yürütme Yolları

  • Tümdengelim (genelden özele): Bütün kuşların tüyü vardır. Serçe bir kuştur. O hâlde serçenin tüyü vardır.
  • Tümevarım (özelden genele): Pazartesi, salı ve çarşamba sabahları otobüs beş dakika geç geldi. Otobüs genellikle geç geliyor olabilir.
  • Benzetim (ilişki kurma): Kitap için yazar ne ise şarkı için besteci odur.

Şifreleme Soruları

Bir kelimenin, harfin veya sayının belirli bir kurala göre başka harf ya da sembollerle gösterildiği sorulardır.

Şifreleme TürüAçıklama
Harf ötelemeHarfler alfabede belirli sayıda ileri veya geri kaydırılır.
Sembol eşlemeHer harfe bir sembol veya sayı karşılık gelir.
Yer değiştirmeHarfler aynı kalır, yalnızca sıraları değişir.

🔎 İpucu

Şifreleme sorularında önce verilen örneği çözümleyip kuralı bulun. Sonra kuralın bütün harflerde işleyip işlemediğini kontrol edin.

Örnek Soru

Bir şifreleme oyununda her harf, Türk alfabesinde kendisinden sonra gelen harfle değiştirilmektedir.

Bu kurala göre “KUŞ” sözcüğü “LÜT” şeklinde şifrelenmiştir.

Buna göre “GÜL” sözcüğünün şifresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) HÜM B) ĞVM C) ĞÜM D) HVL

Çözüm: Türk alfabesinde G’den sonra Ğ, Ü’den sonra V, L’den sonra M gelir. Bu yüzden “GÜL” sözcüğünün şifresi “ĞVM” olur. Doğru cevap B seçeneğidir.

Konuyu pekiştirmek için 6. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtlarına ve sözel mantık testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

6. sınıf sözel mantık ve muhakeme konusunda hangi soru tipleri var?

Konuda sıra ve zaman soruları, gruplama ve eşleştirme soruları, yer-yön ve konum (kat) soruları ile akıl yürütme ve şifreleme soruları yer alır. Her soru tipi için ipuçları ve çözümlü bir örnek verilmiştir.

“Kesinlikle doğrudur” ile “olabilir” ifadeleri arasındaki fark nedir?

“Kesinlikle doğrudur” diye sorulan bir bilgi, tablodaki bütün ihtimallerde doğru olmalıdır. “Olabilir” diye sorulan bir bilginin ise en az bir ihtimalde doğru olması yeterlidir. Bu yüzden seçenekler oluşturulan tablodaki bütün ihtimallerle kontrol edilmelidir.

Konu anlatımında çözümlü örnek var mı?

Evet. Sıra, gruplama, kat ve şifreleme soruları için birer özgün örnek, tablolarla adım adım çözülmüştür.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 6. sınıf sözel mantık ve muhakeme çalışma kâğıtları ile sözel mantık testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ