6. Sınıf Söz Sanatları Konu Anlatımı
6. sınıf Türkçe dersi Söz Sanatları konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Benzetme ve benzetmenin unsurları, kişileştirme ve konuşturma, abartma ile karşıtlık (tezat) sanatları açıklamalar, tablolar, özgün dizeler ve çözümlü bir örnek soruyla verilmiştir.
6. sınıf Türkçe dersi Söz Sanatları konusunu; benzetme, kişileştirme, konuşturma, abartma ve karşıtlık (tezat) başlıkları altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.
🗺️ Kavram Haritası
Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.
1. Benzetme
Aralarında ilgi bulunan iki varlıktan özellik bakımından zayıf olanı güçlü olana benzetmeye benzetme denir.
Kardeşimin yanakları nar gibi kıpkırmızıydı.
Açıklama: Nar, kırmızılığıyla bilinir. Bu cümlede kırmızı olan yanaklar, bu yönüyle nara benzetilmiştir.
Örnekler:
- Gece, kadife gibi yumuşak bir karanlıkla şehri sardı.
- Göl, sabah güneşinde gümüş bir tepsi gibi parlıyordu.
- Teneffüste çocuklar serçeler gibi cıvıl cıvıldı.
- Bu çanta taş gibi ağır.
Benzetmenin Unsurları
💡 Bilgilendirme
Tam bir benzetmede dört unsur bulunur:
- Benzeyen: Özellik bakımından zayıf olan varlık
- Kendisine benzetilen: Özellik bakımından güçlü olan varlık
- Benzetme yönü: İki varlığın hangi özellik bakımından benzetildiği
- Benzetme edatı: “gibi, kadar, sanki, âdeta” gibi sözcükler
Öğretmenimiz güneş gibi sıcak bir insandır.
| Benzeyen | Kendisine Benzetilen | Benzetme Yönü | Benzetme Edatı |
|---|---|---|---|
| öğretmenimiz | güneş | sıcak | gibi |
⚠️ Uyarı
Benzetmede dört unsurun hepsinin bulunması gerekmez. Benzeyen ve kendisine benzetilen bulunması yeterlidir.
Kardeşim bir melektir.
| Benzeyen | Kendisine Benzetilen | Benzetme Yönü | Benzetme Edatı |
|---|---|---|---|
| kardeşim | melek | — | — |
Kartal bakışlı adam bize doğru yürüdü.
| Benzeyen | Kendisine Benzetilen | Benzetme Yönü | Benzetme Edatı |
|---|---|---|---|
| bakış | kartal | — | — |
2. Kişileştirme
İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler vermeye kişileştirme denir.
Yorgun dağlar, akşam olunca uykuya daldı.
Açıklama: Yorulmak ve uyumak insana ait özelliklerdir. Bu cümlede dağlara bu özellikler verilerek kişileştirme yapılmıştır.
Örnekler:
- Rüzgâr, içeri girebilmek için pencereye vurup yalvardı.
- Eski ev, terk edildiği günden beri yalnızlıktan sızlanıyordu.
- Çiçekler, yağmurun gelişine sevinip el çırptı.
- Saatin akrebi, yelkovana yetişemediği için hüzünlendi.
3. Konuşturma
İnsan dışındaki varlıklara konuşma özelliği vermeye konuşturma denir.
Örnekler:
- Ay, yıldızlara “Bu gece de nöbet bizde.” dedi.
- Kırmızı balık, akvaryumdan “Ben de denizi görmek istiyorum!” diye seslendi.
- Çantam “Beni bu kadar doldurma, fermuarım patlayacak!” diye yakındı.
⚠️ Uyarı
Konuşturma sanatı için insan dışı varlığın ağzından mutlaka bir söz çıkmalıdır.
- Sincap, arkadaşlarına kış için fındık topladığını anlattı. (Sincabın ağzından çıkan bir söz yoktur. Bu cümlede kişileştirme vardır.)
- Sincap, arkadaşlarına “Kış için fındık topluyorum.” dedi. (Sincabın ağzından çıkan bir söz vardır. Bu cümlede konuşturma vardır.)
⚠️ Uyarı
Konuşturma sanatının bulunduğu her cümlede kişileştirme de vardır. Seçeneklerde konuşturma varsa o seçenek işaretlenmelidir.
Vapur, iskeleye yaklaşırken martılara “Yolumdan çekilin!” diye bağırdı.
Bu cümlede kullanılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Benzetme B) Kişileştirme C) Konuşturma D) Abartma
Cevap: C Vapurun ağzından çıkan bir söz bulunduğu için cevap konuşturmadır.
4. Abartma
Bir şeyin özelliklerini olduğundan çok fazla veya çok az göstermeye abartma denir.
Bir gülsem, güneş doğar dağların ardından,
Bir ağlasam, ırmaklar taşar yatağından.
Açıklama: Bu dizelerde gülmekle güneşin doğacağı, ağlamakla ırmakların taşacağı söylenerek abartma yapılmıştır.
Örnekler:
- O kadar acıkmıştım ki bir fırın ekmeği yiyebilirdim.
- Konferans salonu öyle kalabalıktı ki iğne atsan yere düşmezdi.
- Annemin seslenişi bütün mahalleyi inletti.
- Bu valiz bir ton çekiyor!
5. Karşıtlık (Tezat)
Şiirde veya yazıda anlatımı güçlendirmek için karşıt durum veya kavramlara bir arada yer verilmesine karşıtlık (tezat) denir.
Ne bir sevinç kaldı ne de bir keder,
Bitmeyen gecelere sarıldı seher.
Açıklama: Bu dizelerde “sevinç-keder” ve “gece-seher” gibi karşıt kavramlar bir arada kullanılarak karşıtlık sanatı yapılmıştır.
Örnekler:
- Yaz gelse de içimde hep bir kış var.
- Herkes uyurken o uyanıktı, herkes konuşurken o susuyordu.
- Gündüzleri çok sessiz olan şehir, geceleri cıvıl cıvıl olur.
Konuyu pekiştirmek için 6. sınıf söz sanatları çalışma kâğıtlarına ve söz sanatları testlerine de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
6. sınıf söz sanatları konusu hangi başlıkları kapsar?
Konu; benzetme ve benzetmenin unsurları, kişileştirme, konuşturma, abartma ve karşıtlık (tezat) başlıklarından oluşur.
Bir cümlede birden fazla söz sanatı bulunabilir mi?
Evet. Örneğin konuşturma sanatının bulunduğu her cümlede kişileştirme de vardır. “Gece, kadife gibi yumuşak bir karanlıkla şehri sardı.” cümlesinde ise hem benzetme hem kişileştirme bir arada kullanılmıştır. Sorularda cümledeki bütün söz sanatlarına dikkat edilmelidir.
Konu anlatımında örnek soru var mı?
Evet. Konuşturma bölümünde çözümlü bir örnek soru yer alır. Ayrıca her söz sanatı için örnek cümleler ve dizeler verilmiştir.
Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?
Evet. 6. sınıf söz sanatları çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.
Hazırlayan: Bilal KIŞ