Anasayfa / 6. SINIF

6. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

6. sınıf Türkçe dersi Noktalama İşaretleri konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türk Dil Kurumu yazım kurallarına ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Cümle sonunda kullanılan işaretler, virgül ve iki nokta, kısa, uzun ve eğik çizgi ile kesme işareti kullanım yerleri ve sık yapılan yanlışlarla birlikte örneklerle açıklanmıştır. Örneklerde ilgili noktalama işareti kırmızı ile gösterilmiştir.

6. sınıf Türkçe dersi Noktalama İşaretleri konusunu, Türk Dil Kurumu yazım kurallarına uygun açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz. Örneklerde ilgili noktalama işareti kırmızı ile gösterilmiştir.

🗺️ Kavram Haritası

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Nokta ( . )

  • Cümlenin sonuna konur: Bugün kütüphaneden iki kitap aldım.
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur: Bnb. (binbaşı), Sok. (sokak), Ar. (Arapça)
  • Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur: 3. (üçüncü), 25. (yirmi beşinci), IV. Murat
  • Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır: 6.4=24, 9.3=27
  • Arka arkaya sıralanan rakamlarda yalnızca sonuncudan sonra konur: 3, 4 ve 5. bölümler, XIX-XX. yüzyıllar
  • Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur: I. II. 1. 2. a. b.
  • Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için konur: 19.05.1919, 19.V.1919
  • Saat ve dakikayı ayırmak için konur: Dersler 08.40’ta başlar.
  • Kitap ve dergi künyelerinin sonuna konur: Yazar Adı SOYADI, Kitabın Adı, Yayınevi, Basım Yeri, Basım Yılı.
  • Dört ve daha çok basamaklı sayıları üçlü gruplara ayırmak için konur: 18.750, 1.200.000
  • Genel ağ adreslerinde kullanılır: www.turkceciyiz.com

⚠️ Uyarı

Tarihlerde ay adı yazıyla yazılırsa ay adından önce ve sonra nokta konmaz: 19 Mayıs 1919

2. Virgül ( , )

  • Eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur: Pazardan domates, biber, salatalık ve maydanoz aldık.
  • Sıralı cümleleri ayırmak için konur: Kapıyı kilitledi, anahtarı çantasına koydu, merdivenlerden indi.
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konur: Dedem, her sabah erkenden kalkıp bahçesindeki çiçekleri sular.
  • Ara söz ve ara cümleleri ayırmak için başına ve sonuna konur: Selin, sınıfımızın en iyi koşucusu, yarışta birinci oldu.
  • Anlama güç katmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur: Oku, oku, bitmiyor bu kitap!
  • Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur: Yarın görüşürüz, dedi arkadaşım.
  • Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur: — Kütüphane kaçta kapanıyor, diye sordu.
  • Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur: Görevli kapıyı açtı. Bize, / — Buyurun, içeri girebilirsiniz, dedi.
  • Ret, kabul ve onay bildiren sözlerden sonra konur: Evet, yarın erken geleceğim. / Peki, dediğin gibi olsun.
  • Hitap sözlerinden sonra konur: Sevgili Arkadaşlarım,
  • Özne olarak kullanılan bu, şu, o sözcüklerinden sonra konur: Bu, okuduğum en güzel kitaptı. / O, her zaman yardıma koşar.
  • Kitap künyelerinde maddeleri ayırmak için konur: Yazar Adı SOYADI, Kitabın Adı, Yayınevi, Basım Yeri, Basım Yılı.
  • Sayılarda kesirleri ayırmak için konur: 15,5 (on beş tam onda beş)

⚠️ Uyarı

Virgül kullanılmayan yerlere dikkat ediniz:

  • ve, veya, ya da bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz: Defterini ve kalemini al.
  • Tekrarlı bağlaçlardan önce virgül konmaz: Hem güldü hem ağladı.
  • Şart ekinden sonra virgül konmaz: Erken gelirsen birlikte çıkarız.

3. İki Nokta ( : )

  • Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur: Kütüphaneden üç tür kitap aldım: roman, şiir, deneme.
  • Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur: Annemin tek bir isteği vardı: Odamızı her gün toplamamız.
  • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözden sonra konur: Selim: Biletleri aldın mı? / Deniz: Evet, ön sıradan aldım.
  • Edebî eserlerde konuşma bölümünden önce konur: Yaşlı adam gülümseyerek sordu: — Nereye gidiyorsunuz çocuklar?
  • Genel ağ adreslerinde kullanılır: https://www.turkceciyiz.com
  • Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 48:6=8

4. Soru İşareti ( ? )

  • Soru eki veya soru sözcüğü içeren cümlelerin sonuna konur: Bu kitabı nereden aldın? / Yarın okul var mı?
  • Soru bildirdiği hâlde soru eki içermeyen cümlelerin sonuna konur: Görevli sordu: — Yaşınız?
  • Bilinmeyen veya şüpheyle karşılanan bilgiler için yay ayraç içinde kullanılır: Bu köprü 1550 (?) yılında yapılmış.

⚠️ Uyarı

  • Zaman anlamı katan “mı, mi” ekini alan cümlelerin sonuna soru işareti konmaz: Zil çaldı mı herkes bahçeye koşar.
  • Soru bildiren sıralı cümlelerde soru işareti en sona konur: Bu akşam ders mi çalışacaksın, film mi izleyeceksin?

5. Ünlem İşareti ( ! )

  • Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur: Oh, ne güzel bir sabah! / Vay, ne kadar büyümüşsün!
  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur: Çocuklar, yağmurda dışarı çıkmayın! / Hey! Bekle beni.
  • Alay, küçümseme anlamı katmak için yay ayraç içinde kullanılır: Çok hızlı (!) koşucumuz yine sonuncu oldu.

⚠️ Uyarı

Ünlem işareti seslenme sözünden hemen sonra ya da cümlenin sonuna konabilir.

  • Hey, beni de bekleyin!
  • Hey! Beni de bekleyin.

6. Üç Nokta ( … )

  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur: Valizine kazaklarını, çoraplarını, kitaplarını…
  • Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur: … ve bütün kasaba derin bir sessizliğe gömüldü…
  • Sözün okuyucunun hayaline bırakıldığını göstermek için konur: O gün yaşananları hiç unutmayacağım…
  • Ünlem ve seslenmelerde anlamı pekiştirmek için konur: Anne… Anne, neredesin?
  • Karşılıklı konuşmalarda cevapsız bırakılan bölümlerde kullanılır: — Bu vazoyu kim kırdı? / — …

⚠️ Uyarı

Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konur.

  • Ne kadar güzel bir gün!..
  • Gerçekten mi?..

7. Kısa Çizgi ( - )

  • Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur: Bu yıl tatilde Erzu- / rum’a gideceğiz.
  • Ara söz ve ara cümlelerin başına ve sonuna bitişik olarak konabilir: Kardeşim -henüz yedi yaşında- bisiklet sürmeyi öğrendi.
  • Kökleri, gövdeleri ve ekleri ayırmak için kullanılır: göz-cü, sor-gu, yol-cu-luk
  • Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır: koş-, oku-, bekle-, yazdır-
  • İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur: -lık, -cı, -la-, -dır-
  • Heceleri göstermek için kullanılır: ö-ğret-men, pen-ce-re
  • “Arası, ile, ila, -den … -e” anlamlarında kullanılır: Kayseri-Sivas yolu, 13.00-15.00 arası, 1914-1918 yılları
  • Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır: 25-7=18
  • Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır: -12 °C

⚠️ Uyarı

Cümle içinde sayı adları yinelendiğinde araya kısa çizgi konmaz: Bahçede beş altı kedi vardı.

8. Uzun Çizgi ( — )

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Bu işarete konuşma çizgisi de denir.

Teyzem kapıyı açınca şaşkınlıkla sordu:

— Bu ne güzel sürpriz böyle!

— Seni çok özledik teyzeciğim.

— Haydi, içeri girin bakalım.

9. Kesme İşareti ( ’ )

  • Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için konur: Fırat’ın, Mehmet Akif’in, Kayseri’dedir
  • Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur: Necla Hanım’ın, Ali Bey’e
  • Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur: MEB’in, PTT’den
  • Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur: 2023’te, 4’üncü kat, 10’uncu sınıf
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur: 29 Ekim’de Cumhuriyet Bayramı kutlanır.
  • Söyleyiş gereği düşen sesleri göstermek için kullanılır: N’oldu sana böyle? (ne oldu)
  • Bir harften veya ekten sonra gelen ekleri ayırmak için konur: c’den sonra ç gelir. / Bu sözcükteki -lık’ı buldun mu?

⚠️ Uyarı

Kesme işaretiyle ilgili şu ayrıntılara dikkat ediniz:

  • Yer bildiren özel adlarda kısaltmalı söyleyişte ekten önce kesme kullanılır: Köşk’ten
  • Özel ad için yay ayraç içinde açıklama yapılırsa kesme ayraçtan önce kullanılır: Yaşar Kemal’in (Kemal Sadık Gökçeli) romanları
  • Sonunda 3. teklik kişi iyelik eki olan özel ada başka bir iyelik eki getirilirse kesme konmaz: Ağrı Dağımızın zirvesi
  • Kurum, kuruluş ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Millî Eğitim Bakanlığına, Gazi Üniversitesinden, Yıldız Kırtasiyesine
  • Özel adlara getirilen yapım ekleri ve çokluk eki kesmeyle ayrılmaz: Kayserili, Türkçe, Ahmetler

10. Eğik Çizgi ( / )

  • Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur: Akşam olur, yıldız doğar / Gök yüzünü maviye boyar / Rüzgâr eser dallar arasından / Kuşlar susar, gece uyanır
  • Adreslerde apartman ve daire numaraları ile semt ve şehir arasına konur: Güneş Apartmanı 12/4 Kocasinan / KAYSERİ
  • Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için konur: 23/04/1920, 23/IV/1920
  • Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır: -lık/-lik, -dı/-di
  • Genel ağ adreslerinde kullanılır: https://www.turkceciyiz.com/
  • Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 36/4=9
  • Birimler arası orantıları gösterirken boşluksuz kullanılır: km/sa (kilometre/saat)

Konuyu pekiştirmek için 6. sınıf noktalama işaretleri çalışma kâğıtlarına ve noktalama işaretleri testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

6. sınıf noktalama işaretleri konusunda hangi işaretler var?

Konuda nokta, virgül, iki nokta, soru işareti, ünlem işareti, üç nokta, kısa çizgi, uzun çizgi, kesme işareti ve eğik çizgi yer alır. Her işaretin kullanıldığı yerler örnek cümlelerle gösterilmiştir.

Kısa çizgi ile uzun çizgi arasındaki fark nedir?

Kısa çizgi (-) satır sonunda kelimeleri bölmek, heceleri, kökleri ve ekleri göstermek ve “arası, ile” anlamı vermek için kullanılır: Kayseri-Sivas yolu. Uzun çizgi (—) ise yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır ve konuşma çizgisi olarak da bilinir.

Konu anlatımı hangi kurallara göre hazırlandı?

Konu anlatımı, Türk Dil Kurumunun yazım kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Sık yapılan yanlışlar uyarı kutularıyla ayrıca gösterilmiştir.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 6. sınıf noktalama işaretleri çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ