Anasayfa / 6. SINIF

6. Sınıf Kök ve Ek Bilgisi Konu Anlatımı

6. sınıf Türkçe dersi Kök ve Ek Bilgisi konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak anlatılmıştır. Kök ve isim kök-fiil kök ayrımı, yapım ekleri ve görevleri ile çekim ekleri tablolar ve örneklerle açıklanmıştır. Örneklerde kırmızı ile gösterilen bölümler kökü, mavi ile gösterilen bölümler eki belirtir.

6. sınıf Türkçe dersi Kök ve Ek Bilgisi konusunu açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz. Örneklerde kırmızı ile gösterilen bölümler kökü, mavi ile gösterilen bölümler eki belirtir.

🗺️ Kavram Haritası

KÖK VE EK

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Kök

Sözcüğün anlamlı en küçük parçasına kök denir.

Gözlük: göz + lük

Açıklama: “Gözlük” sözcüğünden “-lük” ekini çıkardığımızda kalan anlamlı en küçük parça “göz” sözcüğüdür. Bu yüzden “göz” köktür.

SözcükKökEk
Balıkçıbalık-çı
Sevgisev--gi
Okuldaokul-da
Susuzsu-suz
Yolcuyol-cu
Kumlukum-lu

⚠️ Uyarı

Sözcüğün hiçbir ek almamış hâli de köktür. “kapı, ağaç, deniz, gel-, otur-, bak-” gibi sözcükler kök hâlindedir.

⚠️ Uyarı

Sözcüğün kökü ile sözcüğün bütünü arasında mutlaka bir anlam ilişkisi olmalıdır.

  • “Karıncalar” sözcüğündeki “kar” ve “karın” sözcükleri de anlamlıdır. Ancak “karıncalar” sözcüğüyle aralarında anlam ilişkisi olmadığı için kök olamaz. Bu sözcüğün kökü karıncadır.

⚠️ Uyarı

Bir sözcüğün kökü bulunurken ekler sondan başa doğru tek tek çıkarılır. Sözcükle ilgili anlamlı en küçük parça köktür.

  • Yolculuklarımız: yol + cu + luk + lar + ımız (Kök: yol)

Kökler ikiye ayrılır:

a) İsim Kök

Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcük kökleridir. İsim kökleri “-mak, -mek” mastar ekini alamaz.

  • Dağlık: dağ + lık
  • Kitapçı: kitap + çı
  • Denizler: deniz + ler
  • Bahçede: bahçe + de
  • Arkadaşlık: arkadaş + lık
  • Taşlı: taş + lı

b) Fiil Kök

İş, oluş ve hareket bildiren sözcük kökleridir. Fiil kökleri “-mak, -mek” mastar ekini alabilir.

  • Yazar: yaz- + ar
  • Uçak: uç- + ak
  • Bilgi: bil- + gi
  • Dondurma: don- + dur + ma
  • Sorgu: sor- + gu
  • Kesik: kes- + ik

⚠️ Uyarı

Bir kökün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için köke “-mak, -mek” eki getirilir. Sözcük anlamlı oluyorsa fiil kök, anlamsız oluyorsa isim köktür.

SözcükKök“-mak, -mek” GetirilinceKök Türü
Durakdur-durmak → anlamlıFiil kök
Silgisil-silmek → anlamlıFiil kök
Kazıkaz-kazmak → anlamlıFiil kök
Gözcügözgözmek → anlamsızİsim kök
Kömürcükömürkömürmek → anlamsızİsim kök
Ağaçlıkağaçağaçmak → anlamsızİsim kök

💡 Bilgilendirme

Bazı kökler hem isim hem fiil olabilir. Bu durumda sözcüğün anlamına bakılır.

  • Yazlık: yaz + lık (Mevsim anlamında: isim kök)
  • Yazar: yaz- + ar (Yazmak anlamında: fiil kök)
  • Taşçı: taş + çı (Taş işiyle uğraşan: isim kök)

2. Ek

Tek başına anlamı olmayan, eklendiği sözcüğün anlamını, yapısını veya türünü değiştirebilen parçalara ek denir.
Ekler yapım ekleri ve çekim ekleri olmak üzere ikiye ayrılır.

a) Yapım Ekleri

Eklendikleri sözcüklerden yeni anlamlı sözcükler türeten eklerdir.

KökYapım EkiYeni Sözcük
kapı-cıkapıcı
düşün--cedüşünce
tat-lıtatlı
yap--ıyapı

Yapım eklerinin farklı görevleri vardır:

GörevÖrnek 1Örnek 2
İsimden isim yapar.renk + li → renkliyol + cu → yolcu
Fiilden isim yapar.yaz- + ı → yazıöl- + çü → ölçü
İsimden fiil yapar.su + la → sula-temiz + le → temizle-
Fiilden fiil yapar.gül- + dür → güldür-yıka- + n → yıkan-

b) Çekim Ekleri

Sözcüklerin anlamlarını değiştirmeyen, sözcüğün cümledeki görevini belirleyen eklerdir.

SözcükKök veya GövdeÇekim Eki
Ağaçlarağaç-lar
Okuldanokul-dan
Defterimdefter-im
Geliyorgel--iyor
Uyumuşuyu--muş
Ayşe’ninAyşe-nin

💡 Bilgilendirme

Bir sözcükte yapım ekleri önce, çekim ekleri sonra gelir.

  • Gözlükçülerimizden: göz + lük + çü (yapım ekleri) + ler + imiz + den (çekim ekleri)

Konuyu pekiştirmek için 6. sınıf kök ve ek çalışma kâğıtlarına ve kök ve ek bilgisi testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

6. sınıf kök ve ek bilgisi konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; kök, isim kök ve fiil kök, yapım ekleri ve görevleri ile çekim ekleri başlıklarından oluşur. Her başlıkta tablolar ve örnek sözcükler verilmiştir.

Bir sözcüğün kökü nasıl bulunur?

Sözcükteki ekler sondan başa doğru tek tek çıkarılır. Sözcüğün anlamıyla ilgisi olan anlamlı en küçük parça köktür. Örneğin “yolculuklarımız” sözcüğünden ekler çıkarıldığında kök olarak “yol” kalır.

Konu anlatımında örnekler var mı?

Evet. Kök, ek ve kök türleri tablolarla gösterilmiş, sık karıştırılan noktalar uyarı ve bilgilendirme kutularıyla açıklanmıştır.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 6. sınıf kök ve ek çalışma kâğıtları ile kök ve ek bilgisi testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ