Anasayfa / 6. SINIF

6. Sınıf İşlev Temelli Dil Yapıları Konu Anlatımı

6. sınıf Türkçe dersi İşlev Temelli Dil Yapıları konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak yedi başlık altında anlatılmıştır. Benzerlik ve karşılaştırma, sebep ve amaç, şart ve zıtlık ile olumsuzluk işlevli dil yapıları, en çok kullanılan sözcükler ve örnek cümlelerle açıklanmıştır.

6. sınıf Türkçe dersi İşlev Temelli Dil Yapıları konusunu yedi başlık altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.

🗺️ Kavram Haritası

İŞLEV TEMELLİ DİL YAPILARI

Bir kutucuğa tıklayarak ilgili bölüme gidebilirsiniz.

1. Benzerlik İşlevli Dil Yapıları

Aralarında anlam ilişkisi bulunan iki varlık arasında benzerlik ilgisi kuran sözcüklerdir.
“sanki, gibi, âdeta, tıpkı, aynı” en çok kullanılan benzerlik sözcükleridir.

Örnekler:

  • Kardeşimin gözleri tıpkı dedeminkilere benziyor.
  • Kar yağınca şehir sanki bir masal kitabından çıkmış gibi göründü.
  • Rüzgârda savrulan yapraklar âdeta uçuşan kelebeklerdi.
  • Annemin sesi ipek gibi yumuşacıktı.
  • Bu çocuk aynı babası, o da her şeyi merak ediyor.

2. Karşılaştırma İşlevli Dil Yapıları

İki veya daha fazla kavram, nesne, durum ya da kişi arasındaki farkları, üstünlükleri veya benzerlik derecelerini ortaya koyan ifadelerdir.
“daha, kadar, en, ama, fakat, -den az, -den çok” en çok kullanılan karşılaştırma sözcükleridir.

Örnekler:

  • Bu yıl okulumuzda geçen yıldan daha çok öğrenci var.
  • Ablam artık benim kadar uzun.
  • Dünya’nın en büyük okyanusu Büyük Okyanus’tur.
  • Kitap, filminden çok daha heyecanlıydı.
  • Bugünkü kek, dünkünden daha az şekerli olmuş.

3. Sebep İşlevli Dil Yapıları

Bir eylemin yapılma sebebini veya gerekçesini bildiren söz yapılarıdır.
“çünkü, bu nedenle, için, diye, demek ki, -dığı için, yüzünden, sebebiyle” en çok kullanılan sebep sözcükleridir.

Örnekler:

  • Otobüs gecikti bu nedenle derse geç kaldım.
  • Çiçekler soldu çünkü günlerdir sulanmamıştı.
  • Zil sesini duyamadığım için kapıyı açmadım.
  • Trafik yüzünden toplantıya yetişemedi.
  • Evin ışıkları sönük, demek ki kimse yok.

4. Amaç İşlevli Dil Yapıları

Bir eylemin yapılma amacını bildiren söz yapılarıdır.
“-mak için, amacıyla, için, -ması için, niye, niçin, diye, üzere” en çok kullanılan amaç sözcükleridir.

Örnekler:

  • Sağlıklı kalmak için her sabah yürüyüş yapıyor.
  • Kardeşim uyanmasın diye müziğin sesini kıstım.
  • Yeni bir dil öğrenmek amacıyla kursa yazıldı.
  • Ödevini teslim etmek üzere öğretmenler odasına gitti.
  • Bu kadar erken niçin kalktın?

💡 Bilgilendirme

“İçin” sözcüğü hem sebep hem amaç bildirebilir. “Ödevi bitirmek için çalıştım.” cümlesinde amaç, “Ödevi bitirdiğim için dinlendim.” cümlesinde sebep bildirir.

5. Şart İşlevli Dil Yapıları

Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin yapılmasına bağlı olduğunu belirten söz yapılarıdır.
“-sa, ise, -dı mı, -dıkça, -ınca, ama, yalnız, eğer, şayet, şu şartla” en çok kullanılan şart sözcükleridir.

Örnekler:

  • Eğer yarın kar yağarsa kızakla kayacağız.
  • Ödevlerini bitirince televizyon izleyebilirsin.
  • Seninle sinemaya gelirim ama önce ödevimi bitirmeliyim.
  • Şayet geç kalırsam beni beklemeyin.
  • İnsan çalıştıkça kendini geliştirir.

6. Zıtlık İşlevli Dil Yapıları

Düşüncenin yönünü değiştiren, yani olumludan olumsuza veya olumsuzdan olumluya geçerken kullanılan söz yapılarıdır.
“ama, fakat, lakin, aksine, ancak, aslında, hem… hem de, hâlbuki, tam tersine” en çok kullanılan zıtlık sözcükleridir.

Örnekler:

  • Sınav zor görünüyordu aslında sorular oldukça kolaydı.
  • Yorgun değildi tam tersine enerjisi tükenmek bilmiyordu.
  • Hem kek yemek istiyor hem de dişlerinin çürümesinden korkuyordu.
  • Davete katılmayı çok istedi fakat hastalandı.
  • Kardeşim bu habere üzülmedi aksine çok sevindi.

7. Olumsuzluk İşlevli Dil Yapıları

Bir eylemin gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini, bir varlığın olmadığını belirten söz yapılarıdır.
“hayır, yok, asla, değil, olmaz, maalesef, ne yazık ki, -sız, -ma, -maz” en çok kullanılan olumsuzluk sözcükleridir.

Örnekler:

  • Hayır, bu akşam dışarı çıkmayacağım.
  • Dolapta hiç süt yok.
  • Bu sırrı asla kimseye söylemem.
  • Ne yazık ki konser için bilet kalmamış.
  • Film sandığım kadar ilginç değildi.
  • Dedem şekersiz çay içmeyi sever.

Cümleler ve düşünceler arasındaki bağlantıları ayrıntılı olarak görmek için 6. sınıf geçiş ve bağlantı ifadeleri konu anlatımına da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

6. sınıf işlev temelli dil yapıları konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; benzerlik, karşılaştırma, sebep, amaç, şart, zıtlık ve olumsuzluk işlevli dil yapıları olmak üzere yedi başlıktan oluşur. Her başlıkta en çok kullanılan sözcükler ve örnek cümleler verilmiştir.

“İçin” sözcüğü sebep mi amaç mı bildirir?

“İçin” sözcüğü cümleye göre ikisini de bildirebilir. Henüz gerçekleşmemiş bir hedef anlatılıyorsa amaç bildirir: “Ödevi bitirmek için çalıştım.” Gerçekleşmiş bir durum anlatılıyorsa sebep bildirir: “Ödevi bitirdiğim için dinlendim.”

Konu anlatımında örnekler var mı?

Evet. Yedi işlevin her biri için en çok kullanılan sözcükler verilmiş ve bu sözcükler örnek cümleler içinde gösterilmiştir.

Bu konu hangi konularla ilişkilidir?

İşlev temelli dil yapıları; cümlede anlam (amaç-sonuç, sebep-sonuç, koşul-sonuç cümleleri) ve geçiş ve bağlantı ifadeleri konularıyla yakından ilişkilidir. Bu konular birlikte çalışıldığında paragraf sorularında da büyük kolaylık sağlar.

Hazırlayan: Bilal KIŞ