Anasayfa / 5. SINIF

5. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe dersi Noktalama İşaretleri konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türk Dil Kurumu yazım kurallarına ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. Cümle sonunda kullanılan işaretler, cümle içinde kullanılan işaretler, kesme işareti ve çizgiler ile işaretlerin kullanılmadığı durumlar örneklerle açıklanmıştır. Örneklerde ilgili noktalama işareti ve kullanıldığı bölüm kırmızı ile gösterilmiştir.

5. sınıf Türkçe dersi Noktalama İşaretleri konusunu, Türk Dil Kurumu yazım kurallarına uygun açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz. Örneklerde ilgili noktalama işareti ve kullanıldığı bölüm kırmızı ile gösterilmiştir.

🗺️ KAVRAM HARİTASI

NOKTALAMA İŞARETLERİ

🔵 Cümle Sonunda Kullanılanlar

🟢 Cümle İçinde Kullanılanlar

🟠 Sözcük, Ek ve Konuşmalarda

Nokta ( . )

Cümle sonu, kısaltma, tarih, saat

Örn.: Eve geldim.

Virgül ( , )

Eş görevli sözcükler, hitaplar

Örn.: elma, armut, muz

Kesme İşareti ( ’ )

Özel adlara gelen ekleri ayırır

Örn.: Ankara’da

Soru İşareti ( ? )

Soru cümlelerinin sonu

Örn.: Nereye gidiyorsun?

İki Nokta ( : )

Örnek ve açıklamadan önce

Örn.: Şunları aldım: …

Kısa Çizgi ( - )

Hece, satır sonu, “arası”

Örn.: kar-de-len

Ünlem İşareti ( ! )

Duygu, seslenme, uyarı

Örn.: Dikkat!

Uzun Çizgi ( — )

Konuşmaları gösterir

Örn.: — Okul nasıl geçti?

Üç Nokta ( … )

Tamamlanmamış cümle

Örn.: Keşke orada olsaydım…

1. Nokta ( . )

  • Cümlenin sonuna konur: Annem pazardan taze sebzeler aldı.

  • Bazı kısaltmaların sonuna konur: Doç. (doçent), Mah. (mahalle), Cad. (cadde)

  • Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur: 5. (beşinci), 21. (yirmi birinci), III. Murat

  • Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için konur: 23.04.1920, 23.IV.1920

  • Saat ve dakikayı ayırmak için konur: Okulumuz 08.30’da başlar. / Film 20.45’te bitti.

  • Dört ve daha çok basamaklı sayıları üçlü gruplara ayırmak için konur: 2.500, 48.000, 3.450.000

⚠️ Uyarı

Tarihlerde ay adı yazıyla yazılırsa ay adından önce ve sonra nokta konmaz: 23 Nisan 1920, 29 Ekim 1923

2. Virgül ( , )

  • Sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur: Sepete elma, armut, muz ve portakal koydum.

  • Sıralı cümleleri ayırmak için konur: Kapıyı açtı, içeri girdi, çantasını masaya bıraktı.

  • Anlama güç katmak için tekrarlanan kelimelerin arasına konur: Koş, koş, yoksa otobüsü kaçıracağız!

  • Tırnak içine alınmamış alıntı cümlelerden sonra konur: Ödevimi bitirdim, dedi kardeşim. / Saat kaç, diye sordu.

  • Kabul, ret ve onay bildiren sözlerden sonra konur: Hayır, bugün dışarı çıkmıyorum. / Peki, seninle gelirim.

  • Hitap sözlerinden sonra konur: Sevgili Annem, / Değerli Öğrenciler,

⚠️ Uyarı

Virgül kullanılmayan yerlere dikkat ediniz:

▸ ve, veya, ya da bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz: Kalemini ve silgini çantana koy.

▸ Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz: Ne aradı ne sordu. / Hem okuyor hem çalışıyor.

▸ Şart ekinden sonra virgül konmaz: Ödevini bitirirsen parka gidebiliriz.

3. İki Nokta ( : )

  • Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur: Bahçemizde birçok meyve ağacı var: elma, ayva, kiraz…

  • Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur: Dedemin tek bir kuralı vardı: Sofrada ekmek israf edilmez.

  • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözden sonra konur: Ayşe: Bugün okulda ne yaptınız? / Can: Resim dersinde gökkuşağı çizdik.

  • Edebî eserlerde konuşma bölümünden önce konur: Öğretmen sınıfa dönüp sordu: — Ödevlerinizi getirdiniz mi?

4. Soru İşareti ( ? )

  • Soru eki veya soru sözcüğü bulunan cümlelerin sonuna konur: Hafta sonu nereye gideceğiz? / Ödevini bitirdin mi?

  • Soru bildirdiği hâlde soru eki veya sözcüğü bulunmayan cümlelerin sonuna konur: Görevli başını kaldırıp sordu: — Adınız?

  • Bilinmeyen veya şüpheyle karşılanan bilgiler için yay ayraç içinde kullanılır: Bu kalenin 1200 (?) yılında yapıldığı söyleniyor.

⚠️ Uyarı

▸ Zaman anlamı katan “mı, mi” ekini alan cümlelerin sonuna soru işareti konmaz: Eve geldin mi bana haber ver.

▸ Soru anlamı taşıyan sıralı cümlelerde soru işareti en sona konur: Bize gelecek misin, yoksa evde mi kalacaksın?

5. Ünlem İşareti ( ! )

  • Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur: Ne güzel bir manzara! / Eyvah, otobüsü kaçırdık!

  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur: Dikkat! Yerler ıslak. / Çocuklar, yemek hazır!

  • Alay veya küçümseme anlamı katmak için yay ayraç içinde kullanılır: Çok çalışkan (!) kardeşim bugün de kitabını açmadı.

⚠️ Uyarı

Ünlem işareti seslenme sözünden hemen sonra konabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.

▸ Arkadaşlar, hemen sıraya geçelim!

▸ Arkadaşlar! Hemen sıraya geçelim.

6. Üç Nokta ( … )

  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur: Çantasında kitaplar, defterler, boya kalemleri…

  • Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur: … ve köyün üstüne yavaş yavaş kar yağıyordu…

  • Sözün bir yerde kesilip okuyucunun hayaline bırakıldığını göstermek için konur: Keşke o gün orada olsaydım… / Çocukluğumun o yaz akşamları…

⚠️ Uyarı

Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konması yeterlidir.

▸ Ne kadar da güzelmiş!..

▸ Gelmeyecek miydi?..

7. Kesme İşareti ( ’ )

  • Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için konur: Kızılırmak’ın, Ahmet’e, Atatürk’ün, Türkiye’dir

  • Kişi adlarından sonra gelen unvanlara getirilen ekleri ayırmak için konur: Selma Hanım’a, Hasan Bey’in

  • Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur: TBMM’de, TDK’nin

  • Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur: 1453’te, 3’üncü kat, 2026’da

⚠️ Uyarı

Kesme işaretinin kullanılmadığı yerlere dikkat ediniz:

▸ Kurum, kuruluş ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Kızılaya, Gazi Ortaokuluna, Türk Hava Yollarından

▸ Özel adlara getirilen yapım ekleri ve çokluk eki ile bunlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Ankaralı, Japonca, Mehmetler

8. Kısa Çizgi ( - )

  • Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur: Bu yaz tatilinde ailecek Kapadok- / ya’ya gitmeyi planlıyoruz.

  • Heceleri göstermek için kullanılır: kar-de-len, o-ku-ma, bil-gi-sa-yar

  • “Arası, ile, ila, -den … -e” anlamlarını vermek için kullanılır: Ankara-İstanbul yolu, 08.00-12.00 arası, Türkçe-İngilizce sözlük

9. Uzun Çizgi ( — )

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Bu işarete konuşma çizgisi de denir.

Dedem kapıda beni görünce gülümseyerek sordu:

— Okul nasıl geçti bakalım?

— Çok güzeldi dede, resim yarışmasında birinci oldum.

— Aferin benim akıllı torunuma!

Konuyu pekiştirmek için 5. sınıf noktalama işaretleri çalışma kâğıtlarına ve noktalama işaretleri testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

5. sınıf noktalama işaretleri konusunda hangi işaretler var?

Konuda nokta, virgül, iki nokta, soru işareti, ünlem işareti, üç nokta, kesme işareti, kısa çizgi ve uzun çizgi yer alır. Her işaretin kullanıldığı yerler örnek cümlelerle gösterilmiştir.

Virgül hangi durumlarda kullanılmaz?

“Ve, veya, ya da” bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz. “Ne… ne, hem… hem” gibi tekrarlı bağlaçlarda ve şart ekinden sonra da virgül kullanılmaz. Örneğin “Ödevini bitirirsen parka gidebiliriz.” cümlesinde virgül yoktur.

Konu anlatımı hangi kurallara göre hazırlandı?

Konu anlatımı, Türk Dil Kurumunun yazım kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Sık yapılan yanlışlar ise her işaretin altında uyarı kutularıyla gösterilmiştir.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 5. sınıf noktalama işaretleri çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ