Anasayfa / 5. SINIF

5. Sınıf İsmi Niteleyen veya Belirten Sözcükler (Sıfatlar) Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe dersi İsmi Niteleyen veya Belirten Sözcükler (Sıfatlar) konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. İsmi niteleyen sözcükler, ismi işaret, belirsizlik ve soru yoluyla belirten sözcükler ile sayı yoluyla belirten sözcükler örneklerle açıklanmış; ismin yerini tutan sözcüklerle farkı karşılaştırma tablolarıyla gösterilmiştir. Örneklerde kırmızı ile yazılan sözcükler, mavi ile yazılan isimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.

5. sınıf Türkçe dersi İsmi Niteleyen veya Belirten Sözcükler konusunu açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz. Örneklerde kırmızı ile yazılan sözcükler, mavi ile yazılan isimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.

🗺️ KAVRAM HARİTASI

İSMİ NİTELEYEN VEYA BELİRTEN SÖZCÜKLER

🔵 İsmi Niteleyenler

🟢 İsmi Belirtenler

🟠 Sayı Yoluyla Belirtenler

İsmi Niteleyen Sözcükler

“Nasıl?” sorusuna cevap verir

Örn.: yaşlı adam

İşaret Yoluyla

“Hangi?” sorusuna cevap verir

Örn.: şu ağaç

Asıl Sayı

Kaç?

Örn.: iki kedi

Belirsizlik Yoluyla

İsmi belli belirsiz belirtir

Örn.: birkaç kitap

Sıra Sayısı

Kaçıncı?

Örn.: dördüncü kat

Soru Yoluyla

İsmi soru sorarak belirtir

Örn.: hangi renk?

Üleştirme Sayısı

Kaçar?

Örn.: ikişer elma

Kesir Sayısı

Kaçta kaç?

Örn.: yarım ekmek

İsmi Niteleyen veya Belirten Sözcükler

İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen (özelliğini bildiren) veya belirten (hangisi olduğunu gösteren) sözcüklerdir.

Örnekler:

  • Kırık vazo (niteleyen)

  • Masmavi gökyüzü (niteleyen)

  • Yumuşacık yastık (niteleyen)

  • Üçüncü sıra (belirten)

  • Bazı kitaplar (belirten)

  • Şu ağaç (belirten)

1. İsmi Niteleyen Sözcükler

İsimlerden önce gelerek onların durumunu, rengini, biçimini, özelliğini bildiren sözcüklerdir.

İsmi niteleyen sözcükler, isme sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:

  • Yaşlı adam (Nasıl adam?)

  • Uzun yol (Nasıl yol?)

  • Ekşi elma (Nasıl elma?)

  • Yeşil çanta (Nasıl çanta?)

  • Yuvarlak masa (Nasıl masa?)

  • Çalışkan öğrenci (Nasıl öğrenci?)

📌 Not

Niteleyici sözcükler isimden önce gelirse ismi niteler. Fiilden önce gelirse ismi niteleme görevinde olmaz.

İsmi Nitelemiş

İsmi Nitelememiş

Sessiz sınıf

Sessiz konuştu.

Yavaş tren

Yavaş yürüdü.

Doğru cevap

Doğru söyledi.

İsmi Belirten Sözcükler

1. İsmi İşaret Yoluyla Belirten Sözcükler

İsimleri işaret ederek belirten sözcüklerdir. “bu, şu, o, öteki, beriki” sözcükleri isimden önce gelirse bu görevde olur.

İsme sorulan “Hangi?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:

  • Bu kalem benim. (Hangi kalem?)

  • Şu bulutlara bak, ne kadar da kara! (Hangi bulutlar?)

  • O kitabı çoktan okudum. (Hangi kitap?)

  • Öteki sokaktan gidelim. (Hangi sokak?)

⚠️ Uyarı

İsmi işaret yoluyla belirten sözcükler ile ismin yerini tutan işaret sözcükleri karıştırılmamalıdır.

İsmi Belirtmiş

İsmin Yerini Tutmuş

Bu çantayı al.

Bunu al.

Şu sandalyeye otur.

Şuraya otur.

O şehri çok sevdim.

Orayı çok sevdim.

2. İsmi Belirsizlik Yoluyla Belirten Sözcükler

İsimleri tam olarak değil, belli belirsiz belirten sözcüklerdir.

İsimden önce gelen “bazı, birkaç, birçok, her, hiçbir, birtakım, kimi, çoğu, biraz” gibi sözcükler bu görevdedir.

Örnekler:

  • Birkaç arkadaşımla sinemaya gittik.

  • Her sabah erkenden kalkarım.

  • Hiçbir soruyu boş bırakmadım.

  • Birçok kuş sonbaharda göç etti.

  • Biraz su içer misin?

  • Çoğu öğrenci geziye katıldı.

⚠️ Uyarı

İsmi belirsizlik yoluyla belirten sözcükler ile ismin yerini tutan belirsizlik sözcükleri karıştırılmamalıdır.

İsmi Belirtmiş

İsmin Yerini Tutmuş

Bazı çiçekler kurudu.

Bazıları kurudu.

Birçok kitap okudum.

Birçoğunu okudum.

Hiçbir öğrenci geç kalmadı.

Hiçbiri geç kalmadı.

3. İsmi Soru Yoluyla Belirten Sözcükler

İsimleri soru sorarak belirten sözcüklerdir.

Soru cümlelerinde isimden önce gelen “hangi, nasıl, kaç, kaçar, kaçıncı, kaçta kaç” gibi sözcükler bu görevdedir.

Örnekler:

  • Hangi renk en çok hoşuna gidiyor?

  • Kaç kardeşiniz var?

  • Sınıfta kaçıncı sırada oturuyorsun?

  • Nasıl bir oyuncak istiyorsun?

  • Her gruba kaçar kalem verelim?

⚠️ Uyarı

İsmi soru yoluyla belirten sözcükler ile ismin yerini soru yoluyla tutan sözcükler karıştırılmamalıdır.

İsmi Belirtmiş

İsmin Yerini Tutmuş

Hangi şarkıyı dinledin?

Hangisini dinledin?

Kaç çocuk geldi?

Kaçı geldi?

İsmi Sayı Yoluyla Belirten Sözcükler

İsimleri sayı yönünden belirten sözcüklerdir. İsme sorulan “Kaç? Kaçıncı? Kaçar? Kaçta kaç?” sorularına cevap verir.

Bu sözcükler dörde ayrılır.

a) Asıl Sayı Yoluyla Belirtenler

İsimlerin sayısını kesin olarak bildirir. İsme sorulan “Kaç?” sorusuna cevap verir.

  • Bahçemizde iki kedi var. (Kaç kedi?)

  • Altı gün sonra tatil başlıyor. (Kaç gün?)

  • Sepete on yumurta koydum. (Kaç yumurta?)

b) Sıra Sayısı Yoluyla Belirtenler

Varlıkların sırasını bildirir. İsme sorulan “Kaçıncı?” sorusuna cevap verir.

  • Teyzemler dördüncü katta oturuyor. (Kaçıncı kat?)

  • Birinci ödülü Ece kazandı. (Kaçıncı ödül?)

  • Kitabın yedinci sayfasını açın. (Kaçıncı sayfa?)

c) Üleştirme Sayısı Yoluyla Belirtenler

Varlıkların kaçar kaçar paylaştırıldığını bildirir. İsme sorulan “Kaçar?” sorusuna cevap verir.

  • Çocuklara ikişer elma verdik. (Kaçar elma?)

  • Her gün beşer sayfa kitap okuyorum. (Kaçar sayfa?)

  • Öğrencilere birer fidan dağıtıldı. (Kaçar fidan?)

ç) Kesir Sayısı Yoluyla Belirtenler

İsimleri kesirli olarak belirtir. İsme sorulan “Kaçta kaç?” sorusuna cevap verir.

  • Bakkaldan yarım ekmek aldım.

  • Çeyrek saat sonra yola çıkıyoruz.

  • Kek hamuruna dörtte üç bardak süt ekleyin.

Konuyu pekiştirmek için 5. sınıf ismi niteleyen veya belirten sözcükler çalışma kâğıtlarına ve sıfatlar testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

5. sınıf ismi niteleyen veya belirten sözcükler konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; ismi niteleyen sözcükler, ismi işaret, belirsizlik ve soru yoluyla belirten sözcükler ile ismi sayı yoluyla belirten sözcüklerden oluşur. Sayı yoluyla belirtenler asıl, sıra, üleştirme ve kesir sayıları olarak dörde ayrılır.

Bir sözcüğün ismi niteleyip nitelemediği nasıl anlaşılır?

Sözcük bir isimden önce gelip o isme sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap veriyorsa ismi niteler: “yavaş tren”. Aynı sözcük fiilden önce gelirse ismi niteleme görevinde olmaz: “Yavaş yürüdü.”

Konu anlatımında örnekler var mı?

Evet. Her başlıkta örnek cümleler verilmiş, ismin yerini tutan sözcüklerle karıştırılan kullanımlar karşılaştırma tablolarıyla gösterilmiştir.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 5. sınıf ismi niteleyen veya belirten sözcükler çalışma kâğıtları ve sıfatlar testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ