Anasayfa / 5. SINIF

5. Sınıf İsimler (Adlar) Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe dersi İsimler (Adlar) konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. İsim ve fiil ayrımı, varlıklara verilişlerine göre özel ve cins isimler, oluşlarına göre somut ve soyut isimler ile sayılarına göre tekil, çoğul ve topluluk isimleri açıklamalar, tablolar ve örnek cümlelerle verilmiştir.

5. sınıf Türkçe dersi İsimler (Adlar) konusunu; varlıklara verilişlerine, oluşlarına ve sayılarına göre isimler başlıkları altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.

🗺️ KAVRAM HARİTASI

İSİMLER (ADLAR)

🔵 İsim mi, Fiil mi?

➤ İsim: Varlık ve kavramları karşılar (Örn.: kalem, umut)

➤ Fiil: İş, oluş, hareket bildirir (Örn.: koştu, okuyor)

🟢 Varlıklara Verilişine Göre

➤ Özel İsim: Tek olan varlığa verilir (Örn.: Rize, Kızılırmak)

➤ Cins İsim: Aynı türden varlıkların ortak adı (Örn.: şehir, ırmak)

🟠 Oluşlarına Göre

➤ Somut İsim: Duyularla algılanır (Örn.: masa, koku)

➤ Soyut İsim: Duyularla algılanamaz (Örn.: sevgi, merak)

🟣 Sayılarına Göre

➤ Tekil İsim: Tek bir varlığı karşılar (Örn.: kitap)

➤ Çoğul İsim: “-ler, -lar” eki alır (Örn.: kitaplar)

➤ Topluluk İsmi: Çoğul eki almadan çokluk bildirir (Örn.: ordu, sürü)

İsim (Ad)

Varlıkları veya kavramları karşılayan sözcüklere isim (ad) denir.

Örnekler:

  • kalem

  • bulut

  • kitap

  • sevgi

  • kedi

  • pencere

  • umut

  • deniz

  • çiçek

  • okul

  • saat

  • merak

Fiil (Eylem)

İş, oluş ve hareket bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.

Örnekler:

  • koştu

  • okuyacağım

  • gülüyor

  • yazmış

  • düşünelim

  • uyudun

  • söyledi

  • gelecekler

  • bakıyorsun

  • çalıştık

  • oturmalısın

  • uçuyor

⚠️ Uyarı

Bir sözcüğün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için sözcüğün köküne “-mak / -mek” eki getirilir. Sözcük anlamlı oluyorsa fiil, anlamsız oluyorsa isimdir.

Sözcük

“-mak / -mek” Eki Getirilince

Sonuç

koş

koş-mak → anlamlı

Fiil

oku

oku-mak → anlamlı

Fiil

bul

bul-mak → anlamlı

Fiil

defter

defter-mek → anlamsız

İsim

kapı

kapı-mak → anlamsız

İsim

ayna

ayna-mak → anlamsız

İsim

⚠️ Uyarı

Bazı sözcükler hem isim hem fiil olarak kullanılabilir. Bu sözcüklerin hangi görevde olduğunu anlamak için cümledeki kullanımına bakılır.

Sözcük

İsim Olarak

Fiil Olarak

yüz

Sabah kalkınca yüzümü yıkadım.

Havuzun öbür kenarına kadar yüz.

uç

İpin bir ucunu da sen tut.

Haydi minik kuş, uç artık!

ek

Bu kelimeye bir ek getirmeliyiz.

Bahçeye domates tohumu ek.

aş

Annem bize sıcak bir aş pişirdi.

Şu tepeyi aş, köyü göreceksin.

yat

Limanda beyaz bir yat demirlemişti.

Hasta olduğun için biraz yat.

Varlıklara Verilişine Göre İsimler

a) Özel İsim

Tek olan, dünyada bir benzeri daha bulunmayan varlıklara verilen isimlere özel isim denir. Özel isimler büyük harfle başlar.

Özel İsim Türü

Örnekler

Kişi adları ve soyadları

Yunus Emre, Cahit Arf

Hayvanlara verilen adlar

Boncuk, Paşa, Minnoş

Bölge, il, ilçe, köy adları

Marmara Bölgesi, Rize, Ünye

Dağ, ova, ırmak, göl adları

Uludağ, Kızılırmak, Konya Ovası, Tuz Gölü

Dil ve din adları

İngilizce, Arapça, Hristiyanlık

Ülke ve millet adları

Japonya, Japon, Azerbaycan

Kitap, dergi, gazete adları

Çalıkuşu, Bilim ve Teknik, Cumhuriyet

Kurum ve kuruluş adları

Kızılay, Türk Tarih Kurumu, Atatürk İlkokulu

⚠️ Uyarı

Özel isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk eki ile bunlardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

▸ Rizeli, Japonca, Konyalılar, Ayşegüllerin

b) Cins İsim

Aynı türden varlıkların ortak adı olan isimlere cins isim denir. Cins isimler küçük harfle başlar.

Örnekler:

  • masa

  • kuş

  • elma

  • şehir

  • öğretmen

  • araba

  • dağ

  • nehir

  • ayakkabı

  • ağaç

  • köprü

  • balık

⚠️ Uyarı

Bazı sözcükler kullanıldıkları cümleye göre özel isim ya da cins isim olabilir.

Cins İsim

Özel İsim

Hiçbir zaman umudunu kaybetme.

Umut bugün okula gelmedi.

Ceylan, çok hızlı koşan bir hayvandır.

Ceylan resim yarışmasında birinci oldu.

Sabahtan beri yağmur yağıyor.

Yağmur kitabını sırada unutmuş.

Varlıkların Oluşuna Göre İsimler

a) Somut İsim

Beş duyu organımızdan (göz, kulak, burun, dil, deri) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlere somut isim denir.

Örnekler:

  • Masadaki vazoyu yanlışlıkla kırdım.

  • Bahçedeki kuşların cıvıltısı odaya kadar geliyordu.

  • Fırından gelen kokuyu duyunca acıktım.

  • Dedem bana tahtadan bir oyuncak yaptı.

  • Sabah esen rüzgâr yüzümü üşüttü.

  • Limonatanın tadı biraz ekşi olmuş.

💡 Bilgilendirme

Ses, koku, rüzgâr gibi gözle görülemeyen varlıklar da kulak, burun veya deri ile algılanabildiği için somut isimdir.

b) Soyut İsim

Duyu organlarımızla algılayamadığımız, yalnızca zihnimizde var olan kavramları karşılayan isimlere soyut isim denir.

Örnekler:

  • Annemin bize olan sevgisi sonsuzdur.

  • Yeni gelen öğrenciyi büyük bir merakla bekliyorduk.

  • İtfaiyecinin cesareti herkesi şaşırttı.

  • Küçükken astronot olmak en büyük hayalimdi.

  • Karanlıkta yürürken içimi bir korku sardı.

  • Bayram sabahı evimizi bir mutluluk kapladı.

Varlıkların Sayılarına Göre İsimler

a) Tekil İsim

Tek bir varlığı veya kavramı karşılayan isimlere tekil isim denir.

Örnekler:

  • Kardeşime doğum gününde bir top aldım.

  • Rafın üstündeki saat durmuş.

  • Yolun kenarında yaşlı bir çınar vardı.

  • Bana bir bardak su verir misin?

b) Çoğul İsim

“-ler / -lar” ekini alarak aynı türden birden çok varlığı karşılayan isimlere çoğul isim denir.

Örnekler:

  • Öğrenciler bahçede bayrak törenini bekliyordu.

  • Kuşlar sonbaharda sıcak ülkelere göç eder.

  • Bütün kitaplarımı rafa dizdim.

  • Bu yıl elmalar erken olgunlaştı.

⚠️ Uyarı

“-ler / -lar” eki cümleye çokluk anlamı dışında başka anlamlar da katabilir.

▸ Japonlar çalışkanlıklarıyla tanınır. (Millet)

▸ Bayramda teyzemlere gittik. (Aile)

▸ Başkan Beyler birazdan toplantıya gelecek. (Saygı)

▸ Sana denizler kadar teşekkür ederim. (Abartma)

▸ Hanımefendiler (!) yine geç kaldı. (Küçümseme)

▸ Saat beşlerde evde olurum. (Yaklaşıklık)

▸ Bu topraklar nice Fatihler yetiştirdi. (Benzerlik)

c) Topluluk İsmi

Çoğul eki almadığı hâlde birden çok varlığı karşılayan isimlere topluluk ismi denir.

Örnekler:

  • Koro, şarkıya hep birlikte başladı.

  • Bizim sınıf gezide çok eğlendi.

  • Çoban sürüyü yaylaya çıkardı.

  • Okulumuzun voleybol takımı şampiyon oldu.

  • Ailemiz hafta sonu pikniğe gitti.

  • Ordu tören alanında yerini aldı.

💡 Bilgilendirme

Topluluk isimleri de çoğul eki alabilir: takımlar, ordular, sürüler. Bu durumda birden fazla topluluktan söz edilir.

Konuyu pekiştirmek için 5. sınıf isimler çalışma kâğıtlarına ve isimler testlerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

5. sınıf isimler konusu hangi başlıkları kapsar?

Konu; isim ve fiil ayrımı, varlıklara verilişlerine göre özel ve cins isimler, varlıkların oluşuna göre somut ve soyut isimler ile varlıkların sayılarına göre tekil, çoğul ve topluluk isimlerinden oluşur.

Somut isim ile soyut isim nasıl ayırt edilir?

Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkların adları somut isimdir: masa, koku, rüzgâr. Duyularla algılanamayan, yalnızca zihnimizde var olan kavramların adları ise soyut isimdir: sevgi, merak, cesaret.

Konu anlatımında örnekler var mı?

Evet. Her başlıkta örnek sözcükler ve cümleler verilmiş, sık karıştırılan kullanımlar uyarı kutuları ve karşılaştırma tablolarıyla gösterilmiştir.

Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?

Evet. 5. sınıf isimler çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.

Hazırlayan: Bilal KIŞ