5. Sınıf İsimler (Adlar) Konu Anlatımı
5. sınıf Türkçe dersi İsimler (Adlar) konusu, bu sayfada Bilal Kış tarafından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne uygun olarak anlatılmıştır. İsim ve fiil ayrımı, varlıklara verilişlerine göre özel ve cins isimler, oluşlarına göre somut ve soyut isimler ile sayılarına göre tekil, çoğul ve topluluk isimleri açıklamalar, tablolar ve örnek cümlelerle verilmiştir.
5. sınıf Türkçe dersi İsimler (Adlar) konusunu; varlıklara verilişlerine, oluşlarına ve sayılarına göre isimler başlıkları altında, açıklamalar ve örneklerle aşağıda bulabilirsiniz.
🗺️ KAVRAM HARİTASI İSİMLER (ADLAR) | |
|---|---|
🔵 İsim mi, Fiil mi? | ➤ İsim: Varlık ve kavramları karşılar (Örn.: kalem, umut) ➤ Fiil: İş, oluş, hareket bildirir (Örn.: koştu, okuyor) |
🟢 Varlıklara Verilişine Göre | ➤ Özel İsim: Tek olan varlığa verilir (Örn.: Rize, Kızılırmak) ➤ Cins İsim: Aynı türden varlıkların ortak adı (Örn.: şehir, ırmak) |
🟠 Oluşlarına Göre | ➤ Somut İsim: Duyularla algılanır (Örn.: masa, koku) ➤ Soyut İsim: Duyularla algılanamaz (Örn.: sevgi, merak) |
🟣 Sayılarına Göre | ➤ Tekil İsim: Tek bir varlığı karşılar (Örn.: kitap) ➤ Çoğul İsim: “-ler, -lar” eki alır (Örn.: kitaplar) ➤ Topluluk İsmi: Çoğul eki almadan çokluk bildirir (Örn.: ordu, sürü) |
İsim (Ad)
Varlıkları veya kavramları karşılayan sözcüklere isim (ad) denir.
Örnekler:
kalem
bulut
kitap
sevgi
kedi
pencere
umut
deniz
çiçek
okul
saat
merak
Fiil (Eylem)
İş, oluş ve hareket bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.
Örnekler:
koştu
okuyacağım
gülüyor
yazmış
düşünelim
uyudun
söyledi
gelecekler
bakıyorsun
çalıştık
oturmalısın
uçuyor
⚠️ Uyarı |
|---|
Bir sözcüğün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için sözcüğün köküne “-mak / -mek” eki getirilir. Sözcük anlamlı oluyorsa fiil, anlamsız oluyorsa isimdir. |
Sözcük | “-mak / -mek” Eki Getirilince | Sonuç |
|---|---|---|
koş | koş-mak → anlamlı | Fiil |
oku | oku-mak → anlamlı | Fiil |
bul | bul-mak → anlamlı | Fiil |
defter | defter-mek → anlamsız | İsim |
kapı | kapı-mak → anlamsız | İsim |
ayna | ayna-mak → anlamsız | İsim |
⚠️ Uyarı |
|---|
Bazı sözcükler hem isim hem fiil olarak kullanılabilir. Bu sözcüklerin hangi görevde olduğunu anlamak için cümledeki kullanımına bakılır. |
Sözcük | İsim Olarak | Fiil Olarak |
|---|---|---|
yüz | Sabah kalkınca yüzümü yıkadım. | Havuzun öbür kenarına kadar yüz. |
uç | İpin bir ucunu da sen tut. | Haydi minik kuş, uç artık! |
ek | Bu kelimeye bir ek getirmeliyiz. | Bahçeye domates tohumu ek. |
aş | Annem bize sıcak bir aş pişirdi. | Şu tepeyi aş, köyü göreceksin. |
yat | Limanda beyaz bir yat demirlemişti. | Hasta olduğun için biraz yat. |
Varlıklara Verilişine Göre İsimler
a) Özel İsim
Tek olan, dünyada bir benzeri daha bulunmayan varlıklara verilen isimlere özel isim denir. Özel isimler büyük harfle başlar.
Özel İsim Türü | Örnekler |
|---|---|
Kişi adları ve soyadları | Yunus Emre, Cahit Arf |
Hayvanlara verilen adlar | Boncuk, Paşa, Minnoş |
Bölge, il, ilçe, köy adları | Marmara Bölgesi, Rize, Ünye |
Dağ, ova, ırmak, göl adları | Uludağ, Kızılırmak, Konya Ovası, Tuz Gölü |
Dil ve din adları | İngilizce, Arapça, Hristiyanlık |
Ülke ve millet adları | Japonya, Japon, Azerbaycan |
Kitap, dergi, gazete adları | Çalıkuşu, Bilim ve Teknik, Cumhuriyet |
Kurum ve kuruluş adları | Kızılay, Türk Tarih Kurumu, Atatürk İlkokulu |
⚠️ Uyarı |
|---|
Özel isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk eki ile bunlardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. ▸ Rizeli, Japonca, Konyalılar, Ayşegüllerin |
b) Cins İsim
Aynı türden varlıkların ortak adı olan isimlere cins isim denir. Cins isimler küçük harfle başlar.
Örnekler:
masa
kuş
elma
şehir
öğretmen
araba
dağ
nehir
ayakkabı
ağaç
köprü
balık
⚠️ Uyarı |
|---|
Bazı sözcükler kullanıldıkları cümleye göre özel isim ya da cins isim olabilir. |
Cins İsim | Özel İsim |
|---|---|
Hiçbir zaman umudunu kaybetme. | Umut bugün okula gelmedi. |
Ceylan, çok hızlı koşan bir hayvandır. | Ceylan resim yarışmasında birinci oldu. |
Sabahtan beri yağmur yağıyor. | Yağmur kitabını sırada unutmuş. |
Varlıkların Oluşuna Göre İsimler
a) Somut İsim
Beş duyu organımızdan (göz, kulak, burun, dil, deri) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlere somut isim denir.
Örnekler:
Masadaki vazoyu yanlışlıkla kırdım.
Bahçedeki kuşların cıvıltısı odaya kadar geliyordu.
Fırından gelen kokuyu duyunca acıktım.
Dedem bana tahtadan bir oyuncak yaptı.
Sabah esen rüzgâr yüzümü üşüttü.
Limonatanın tadı biraz ekşi olmuş.
💡 Bilgilendirme |
|---|
Ses, koku, rüzgâr gibi gözle görülemeyen varlıklar da kulak, burun veya deri ile algılanabildiği için somut isimdir. |
b) Soyut İsim
Duyu organlarımızla algılayamadığımız, yalnızca zihnimizde var olan kavramları karşılayan isimlere soyut isim denir.
Örnekler:
Annemin bize olan sevgisi sonsuzdur.
Yeni gelen öğrenciyi büyük bir merakla bekliyorduk.
İtfaiyecinin cesareti herkesi şaşırttı.
Küçükken astronot olmak en büyük hayalimdi.
Karanlıkta yürürken içimi bir korku sardı.
Bayram sabahı evimizi bir mutluluk kapladı.
Varlıkların Sayılarına Göre İsimler
a) Tekil İsim
Tek bir varlığı veya kavramı karşılayan isimlere tekil isim denir.
Örnekler:
Kardeşime doğum gününde bir top aldım.
Rafın üstündeki saat durmuş.
Yolun kenarında yaşlı bir çınar vardı.
Bana bir bardak su verir misin?
b) Çoğul İsim
“-ler / -lar” ekini alarak aynı türden birden çok varlığı karşılayan isimlere çoğul isim denir.
Örnekler:
Öğrenciler bahçede bayrak törenini bekliyordu.
Kuşlar sonbaharda sıcak ülkelere göç eder.
Bütün kitaplarımı rafa dizdim.
Bu yıl elmalar erken olgunlaştı.
⚠️ Uyarı |
|---|
“-ler / -lar” eki cümleye çokluk anlamı dışında başka anlamlar da katabilir. ▸ Japonlar çalışkanlıklarıyla tanınır. (Millet) ▸ Bayramda teyzemlere gittik. (Aile) ▸ Başkan Beyler birazdan toplantıya gelecek. (Saygı) ▸ Sana denizler kadar teşekkür ederim. (Abartma) ▸ Hanımefendiler (!) yine geç kaldı. (Küçümseme) ▸ Saat beşlerde evde olurum. (Yaklaşıklık) ▸ Bu topraklar nice Fatihler yetiştirdi. (Benzerlik) |
c) Topluluk İsmi
Çoğul eki almadığı hâlde birden çok varlığı karşılayan isimlere topluluk ismi denir.
Örnekler:
Koro, şarkıya hep birlikte başladı.
Bizim sınıf gezide çok eğlendi.
Çoban sürüyü yaylaya çıkardı.
Okulumuzun voleybol takımı şampiyon oldu.
Ailemiz hafta sonu pikniğe gitti.
Ordu tören alanında yerini aldı.
💡 Bilgilendirme |
|---|
Topluluk isimleri de çoğul eki alabilir: takımlar, ordular, sürüler. Bu durumda birden fazla topluluktan söz edilir. |
Konuyu pekiştirmek için 5. sınıf isimler çalışma kâğıtlarına ve isimler testlerine de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
5. sınıf isimler konusu hangi başlıkları kapsar?
Konu; isim ve fiil ayrımı, varlıklara verilişlerine göre özel ve cins isimler, varlıkların oluşuna göre somut ve soyut isimler ile varlıkların sayılarına göre tekil, çoğul ve topluluk isimlerinden oluşur.
Somut isim ile soyut isim nasıl ayırt edilir?
Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkların adları somut isimdir: masa, koku, rüzgâr. Duyularla algılanamayan, yalnızca zihnimizde var olan kavramların adları ise soyut isimdir: sevgi, merak, cesaret.
Konu anlatımında örnekler var mı?
Evet. Her başlıkta örnek sözcükler ve cümleler verilmiş, sık karıştırılan kullanımlar uyarı kutuları ve karşılaştırma tablolarıyla gösterilmiştir.
Konuyla ilgili çalışma kâğıdı ve test var mı?
Evet. 5. sınıf isimler çalışma kâğıtları ve testleri sitemizde PDF olarak, cevap anahtarlarıyla birlikte ücretsiz indirilebilir.
Hazırlayan: Bilal KIŞ